Бел шеңбері мен ағзалардың жұмысын ескеретін семіздікті анықтаудың жаңа әдісі кімнің өлім қаупі жоғары екенін әдеттегі дене салмағының индексінен (ДСИ) дәлірек көрсетті. Бұған Лондон корольдік колледжі мен Хуачжун ғылым және технология университетінің ғалымдары Қытай, Ұлыбритания, АҚШ және Испаниядағы 844 108 ересек адамның деректерін зерттеп көз жеткізді. Жұмыс Nature журналында жарияланды.
Бұл әдісті 2025 жылы The Lancet Diabetes & Endocrinology журналының халықаралық комиссиясы ұсынған. Алдымен ДСИ-ге бел шеңберін не оның бойға қатынасын қосады — артық салмақтың дәл май екенін осылай тексереді. Содан кейін семіздікті екі түрге бөледі. Клиникалық семіздікте май ағзалардың жұмысына кедергі келтіре бастайды: бұл емдеуді қажет ететін ауру. Клиникаға дейінгі семіздікте қауіп бар, бірақ ағзалар әзірге қалыпты жұмыс істейді.
Тексеру ДСИ екі жаққа да қателесетінін көрсетті: ол қатысушылардың 8,6%-ға дейінгі бөлігінде қауіпті мөлшердегі майды байқамаған, ал 3,1%-ға дейінгі бөлігін семіздігі бар деп қате санаған. Семіздік пен өлім-жітімнің артуы арасындағы байланыс бел шеңбері ескерілгенде ғана байқалды. Клиникалық семіздік барлық семіздік жағдайларының 23–31%-ын құрады. Он жылдық бақылауда мұндай семіздігі барлардың өлім қаупі шамамен 70%-ға, ал клиникаға дейінгі семіздікте 20%-ға жуық жоғары болды. Ал клиникаға дейінгі семіздігі барлардың 77–91%-ында он жыл ішінде ауру клиникалық түрге ауыспаған.
«Дене салмағының индексі адамның қазір ауырып жүргенін не тек ауру қаупі барын өздігінен айта алмайды», — деді жұмыстың аға авторы, Лондон корольдік колледжінің профессоры Франческо Рубино. Оның айтуынша, семіздік жағдайларының үштен біріне жуығы клиникалық, яғни бұл — «ауру ретінде емделуге тиіс белсенді ауру». Хуачжун университетінің ғалымы, бірінші автор Ань Пань болжамдағы айырмашылық әртүрлі елдер мен этникалық топтарда бірдей байқалғанын атап өтті. Оның пікірінше, бұл жаңа әдісті бүкіл әлемде қолдануға негіз береді.
Тәуелсіз сарапшылар кемшіліктерді де атап отыр. Деректер медициналық карталардан алынған, әр топта көрсеткіштер әртүрлі өлшенген. Бұл — бақылау зерттеуі, ол жаңа жіктеудің емді жақсартатынын дәлелдемейді. Вена медицина университетінің профессоры Александра Каутцки-Виллер клиникаға дейінгі семіздікке де байыппен қарау керегін ескертті.
ДСИ былай есептеледі: салмақты килограммен алып, метрмен өлшенген бойдың квадратына бөледі. Әдетте ДСИ 30 және одан жоғары болса, семіздік деп есептеледі. Емнің, соның ішінде семіздікке қарсы жаңа таблеткалардың кімге тағайындалатыны диагнозға байланысты.
