Қайрат Боранбаев — қазақстандық кәсіпкер, «Қайрат» футбол клубының иесі әрі «ҚазРосГаз» бірлескен кәсіпорнының бұрынғы басшысы. Ол тұңғыш президенттің немересі Айсұлтан Назарбаевтың қайын атасы болған. 2023 жылы сот оны газ сатып алу кезінде қаржыны иемденіп, ақшаны заңдастырды деп кінәлі деп таныды. Тергеумен келісім жасағаннан кейін ол мемлекетке 90 млрд теңгеден астам активті қайтарып, бостандыққа шықты. 2026 жылғы маусымнан бері оған үкім бойынша ешқандай шектеу жоқ.
Қайрат Боранбаев кім
Forbes Kazakhstan дерегінше, Боранбаев 60 жаста. Ол 2006 жылдан бастап «ҚазМұнайГаз» бен «Газпромның» бірлескен кәсіпорны «ҚазРосГазды» басқарды. Компаниядан 2014 жылдың басында кетті. Сонымен қатар жеке бизнесін дамытты. Қазақстанда, Беларусьте және Ресейдің бірқатар өңірінде McDonald’s франчайзиі болды. «Физтех» мұнай компаниясы мен алматылықтарға коммуналдық қызмет үшін шот жіберетін «АЛСЕКО» АҚ-тан үлесі болды.
Назарбаевтар әулетімен оны қызының некесі байланыстырды. Қызы Әлима Дариға Назарбаеваның ұлы Айсұлтан Назарбаевқа тұрмысқа шыққан. Айсұлтан 2020 жылғы тамызда Лондонда қайтыс болды. Azattyq және өзге БАҚ жазғандай, Боранбаевтың өзі тұңғыш президенттің жақын ортасында болған.
2016–2017 жылдары-ақ қазақстандық БАҚ, оның ішінде «Радиоточка» сайты, Айсұлтан Назарбаевтың қайын атасы неге иелік етіп, нені басқаратыны туралы жазған. Ол кезде оның McDonald’s желісі, «АЛСЕКО», мұнай жобаларындағы үлестері және Esentai Mall мен Esentai Tower нысандарының жартысы болған. Бұл жартысын Боранбаев 2016 жылы девелопер Сержан Жұмаштан сатып алған.
Боранбаев неге сотталды: газды қайта сату ісі
Боранбаевты Қаржылық мониторинг агенттігінің ісі бойынша 2022 жылғы 17 наурызда ұстады. Айыптау тарапының нұсқасы бойынша, ресей газы QazaqGaz компаниясына (ол кезде «ҚазТрансГаз») тікелей емес, Боранбаев басқарған «АзияГазЧунджа» ЖШС арқылы сатылған. 2019 жылғы шілдеден 2020 жылғы ақпанға дейін 2,26 млн текше метр газға жасалған мәміле 141,7 млрд теңге тұрған. Тергеудің есебінше, газды «Газпром экспорттан» тікелей сатып алу шамамен 127 млрд теңгеге түсер еді. Тергеу шамамен 14,5 млрд теңге болатын айырмашылықты жымқырылған қаржы деп санады.
Оған Қылмыстық кодекстің үш бабы бойынша айып тағылды: көмектесушілік (28-баптың 5-бөлігі), аса ірі мөлшерде иемдену немесе ысырап ету (189-баптың 4-бөлігінің 2-тармағы) және ақшаны адамдар тобы болып заңдастыру (218-баптың 3-бөлігінің 3-тармағы).
Боранбаевқа үкім: қанша жыл берілді және қанша отырды
Іс бірнеше кезеңнен өтті. Қысқаша — кестеде.
| Күні | Не болды |
|---|---|
| 2022 жылғы 17 наурыз | Ұсталып, қамауға алынды |
| 2023 жылғы 31 наурыз | Астананың Сарыарқа аудандық соты: мүлкі тәркіленіп, 8 жылға бас бостандығынан айыру |
| 2023 жылғы жаз | Астана қалалық сотының апелляциялық алқасы іс жүргізу бұзушылықтарына байланысты үкімді бұзды |
| 2023 жылғы тамыз | Кінәні мойындау туралы келісім жасасты |
| 2023 жылғы 15 қыркүйек | Жаңа үкім: мүлкі тәркіленіп, 6 жыл және мемлекеттік қызмет пен квазимемлекеттік секторда жұмыс істеуге өмір бойы тыйым |
| 2023 жылғы 20 қазан | Жазаның қалған мерзімі бас бостандығын шектеумен ауыстырылды |
| 2023 жылғы 6 қараша | Колониядан шығып, пробация қызметінің бақылауына алынды |
| 2026 жылғы 1 маусым | Сот оны бас бостандығын шектеудің қалған мерзімінен шартты түрде мерзімінен бұрын босатты |
| 2026 жылғы 18 маусым | Пробация есебінен шығарылды |
Іс бойынша онымен бірге сенім білдірілген адамы Роман Наханов (ол да 6 жыл) және QazaqGaz басқарма төрағасының бұрынғы орынбасары Жанұзақ Тайыр (5 жыл) жауапқа тартылды. Боранбаев қамауда және колонияда шамамен бір жарым жыл болды.
Боранбаев мемлекетке не қайтарды
Қаржылық мониторинг агенттігінің дерегінше, Боранбаев қазынаға құны 90 млрд теңгеден асатын активті қайтарды. Сондай-ақ Білім беру инфрақұрылымын қолдау қорына 30 млрд теңге аударды. 14,5 млрд теңге залал өтелді. Tengrinews есебінше, мемлекетке мыналар өтті:
- «Солтүстік Қаражанбас» мұнай кен орны — 35,4 млрд теңге;
- «АзияГазЧунджа» газ тарату компаниясы — шамамен 14 млрд теңге;
- «ҚазТурбоЖөндеу сервистік орталығы» зауыты — 9 млрд теңгеден астам;
- Comfort Hotel Astana қонақүйі — 1,4 млрд теңгеден астам;
- «Алмалы» сауда-ойын-сауық орталығы, Fitnation фитнес-клубтар желісі және Almaty Towers ғимаратындағы кеңселер — барлығы 33,8 млрд теңге.
Үкім бойынша Esentai Mall мен Esentai Tower арасындағы ғимарат және бірнеше банк шотындағы ақша да тәркіленді.
Қайрат Боранбаев қазір қайда және неге иелік етеді
Боранбаев әлі де ірі кәсіпкер. Forbes Kazakhstan журналының 2026 жылғы қазандағы Қазақстанның ең ықпалды 50 кәсіпкері рейтингінде ол 20-орында тұр. Оның байлығы соңғы рет 2021 жылы бағаланған — 590 млн доллар.
Forbes Kazakhstan дерегінше, оған I’m мейрамханалар желісі, Alex Saryagash минералды су зауыты, Rahat Palace қонақүйі, Medeu Park Hotel (2026 жылғы қыркүйекте ашылды), «Целинный» мәдениет орталығы, Қарағанды фармацевтика кешені мен Esentai Mall және Esentai Tower нысандарындағы үлестер тиесілі немесе олар онымен байланысты. Көпшілік оны ең алдымен «Қайрат» футбол клубының иесі ретінде таниды: клубтың толық иесі ол 2015 жылдың соңында болды. 2026 жылғы қыркүйекте ол ҚФФ атқару комитетіне сайланды.
2026 жылғы 26 қазанда Боранбаев Лондонда «Алтын доп» марапаттау рәсімінде көрінді. ІІМ Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті ол кезде оның пробация бақылауында болмағанын, сондықтан шетелге шығуына ешнәрсе кедергі келтірмегенін түсіндірді.
Шетелдегі істер: Латвия мен Швейцария
Латвияда 2023 жылғы 30 қарашада ақшаны жылыстату туралы іс қозғалды. 2023 жылғы желтоқсанда Юрмаладағы гольф кешенінің иесі Jūrmala Golf Course компаниясының 31,6 млн еуро тұратын үлестеріне тыйым салынды. Латвияның Lursoft тізілімінің дерегінше, тыйым 2026 жылғы 27 маусымда алынды. Істің өзі тоқтатылған-тоқтатылмағаны тізілімде көрсетілмеген.
Қазақстан 2022–2023 жылдары Швейцариядан оның банк құжаттарын сұрады. 2024 жылғы сәуірде қазақстандық тарап Боранбаевтың кінәсін мойындап, келісім жасағанын хабарлап, оның активтеріне талап қоюды тоқтатты. 2026 жылғы ақпанда Швейцарияның Федералдық соты оның банк құжаттарын Латвияға беру туралы шешімді күшінде қалдырды.
