«Алаяқтар мен ұрылар партиясы» (орысша «партия жуликов и воров») деп Кремль қарсыластары Ресейдің билеуші партиясы — «Бірыңғай Ресейді» атайды. Осыған ұқсас сөзді алғаш 2010 жылы Борис Немцов айтқан, ал оны қанатты сөзге айналдырған — 2011 жылғы ақпанда Алексей Навальный. Арада 15 жыл өткенде бұл тіркес қайтадан жаңалықтарға шықты. 2026 жылғы қазанда Кострома соты белсенді Андрей Тарасовқа «Мен алаяқтар мен ұрылар партиясына қарсымын» деген жазуы бар футболкасы үшін 1 000 рубль айыппұл салып, жазуды экстремистік символика деп таныды.
«Алаяқтар мен ұрылар партиясы» деген сөзді кім ойлап тапты?
Мұндай ойды алғаш оппозициялық саясаткер Борис Немцов айтқан. Ол 2010 жылғы қыркүйекте Радио Свобода (Азаттық радиосының орыс қызметі) эфирінде «Бірыңғай Ресейді» ұрылар мен жемқорлардың партиясы деп атады. Ол кезде бұл сөз онша шу тудырған жоқ.
Дәл осы тіркесті Алексей Навальный айтты. Ол 2011 жылғы 2 ақпанда «Финам FM» радиосының эфирінде «Бірыңғай Ресейді» «жемқорлық партиясы, алаяқтар мен ұрылар партиясы» деп атады. Кейін бұл сөзді «Живой журналдағы» блогында талай рет қайталады. Екі аптадан соң бұл туралы Радио Свобода мен басқа басылымдар жазды.
Навальныйдың сөзі ел ішіне қалай тарады?
Сөз тез арада халық аузына тарады. 2011 жылғы ақпанның соңында партия-жуликов-и-воров.рф деген сатиралық сайт пайда болды. Ол келушілерді тікелей «Бірыңғай Ресейдің» ресми сайтына жіберіп отырды.
Социологтар да бұл тіркеске назар аударды. 2011 жылғы шілдеде «Левада-орталығы» ресейліктерден билеуші партияны осылай сипаттауға келісетін-келіспейтінін сұрады. Сұралғандардың 33%-ы келісіп, 47%-ы келіспеді. 2012 жылғы маусымда келісетіндердің үлесі 42%-ға жетті.
«Бірыңғай Ресей» мүшесі Владимир Свирид Навальныйды «Финам FM» эфиріндегі сөзі үшін сотқа беріп, 1 млн рубль өтемақы талап етті. Мәскеудің Люблин аудандық соты 2011 жылғы 11 қазанда бұл талапты қанағаттандырмады. Бірақ 2012 жылғы маусымда сол сот Свиридтің басқа талабы бойынша — Esquire журналына берген сұхбаты үшін — Навальныйды 30 000 рубль төлеуге міндеттеді. Навальный бұл шешімге шағымданып, Еуропалық адам құқықтары сотына дейін барды.
| Қашан | Не болды |
|---|---|
| 2010 жылғы қыркүйек | Немцов Радио Свобода эфирінде «Бірыңғай Ресейді» ұрылар мен жемқорлар партиясы деп атады |
| 2011 жылғы 2 ақпан | Навальный «Финам FM» эфирінде «алаяқтар мен ұрылар партиясы» деді |
| 2011 жылғы ақпан | партия-жуликов-и-воров.рф сатиралық сайты ашылды |
| 2011 жылғы шілде | «Левада-орталығы»: ресейліктердің 33%-ы бұл сипаттамамен келіседі |
| 2011 жылғы 11 қазан | Мәскеудің Люблин соты Свиридтің Навальныйға қойған талабын қанағаттандырмады |
| 2011 жылғы 4–10 желтоқсан | Мемлекеттік думаға сайлау, Навальныйдың қамалуы, Болотная алаңындағы митинг |
| 2012 жылғы маусым | «Левада-орталығы»: 42%-ы келіседі; сот Свиридтің талабы бойынша Навальныйдан 30 000 рубль өндірді |
| 2021 жылғы маусым | ФБК мен Навальный штабтары «экстремистік ұйым» деп танылды |
| 2024 жылғы 16 ақпан | Навальный колонияда қайтыс болды |
| 2026 жылғы қазан | Кострома соты Андрей Тарасовқа ұраны бар футболка үшін айыппұл салды |
Бұл ұран 2011 жылғы наразылықтарда қалай естілді?
2011 жылдың күзінде, Мемлекеттік думаға сайлау алдындағы науқанда, бұл тіркесті оппозициялық партиялар мен белсенділер іліп әкетті. Навальный тіпті «Алаяқтар мен ұрылар партиясына қарсы» деген плакат байқауын өткізді.
Сайлау 2011 жылғы 4 желтоқсанда өтті. Ресми деректер бойынша «Бірыңғай Ресей» дауыстың шамамен 49%-ын алды, бірақ оппозиция мен бақылаушылар жаппай бұрмалау болғанын мәлімдеді. 5 желтоқсанда Мәскеудегі Чистые пруды маңында митинг өтті. Полиция 300-ге жуық адамды ұстады, олардың арасында Навальный да болды, ал сот оны 15 тәулікке қамауға алды.
10 желтоқсанда Болотная алаңына ондаған мың адам жиналды. Навальный қамауда отырғандықтан, митингке қатыса алмады. Есесіне оның сөзі плакаттар мен жапсырмаларда жазылып тұрды: «Мен алаяқтар мен ұрылар партиясына қарсымын», «Алаяқтар мен ұрылар партиясы, кет!». Адамдар мұндай плакаттармен 2011–2012 жылдардағы басқа акцияларға да шықты.
«Алаяқтар мен ұрылар партиясы» деген сөз үшін енді неге айыппұл салады?
Наразылықтардан кейін Навальный мен оның командасына қысым күшейе түсті. 2021 жылғы маусымда Мәскеу қалалық соты Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес қорын (ФБК) және Навальный штабтарын «экстремистік ұйым» деп таныды. Содан бері Ресейде олардың символикасы үшін айыппұл салып, қамауға алады. Навальныйдың өзі 2024 жылғы 16 ақпанда Солтүстік полярлық шеңбердің ар жағындағы колонияда қайтыс болды.
Андрей Тарасовтың ісі — осы жолдағы жаңа қадам. Ол бұған дейін Кострома облыстық думасына КПРФ атынан бірнеше рет түскен, ал 2026 жылы «Яблоко» партиясынан Мемлекеттік думаға кандидат болып, өз округінде үшінші орын алды. Оның футболкасына КПРФ-тің Кострома облыстық комитетінің хатшысы Сергей Шпотин шағым жазды. Футболкада жазудан бөлек сурет те болған: бір адам «Бірыңғай Ресейдің» символы — аюды теуіп жатыр.
Костроманың Свердлов аудандық соты Тарасовқа Ресейдің Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 20.3-бабы 1-бөлігі — «экстремистік символиканы көрсету» бойынша 1 000 рубль айыппұл салды. ІІМ тартқан сарапшы бұл мемді Навальныйға телитінін және кейін оны ФБК қолданғанын жазды. Оның пікірінше, бұл сөз билеуші партияны сайлаушылар алдында «легитимсіздендіреді». Бұл туралы RusNews, «Медуза» және The Moscow Times хабарлады, ал Тарасов шешімге шағымданбақ.
Сөйтіп 2011 жылғы радиоэфирде айтылған сөз сайлау ұранынан сотта «экстремистік символикаға» дейінгі жолдан өтті. Ал «Бірыңғай Ресей» әлі де көпшілік орынды ұстап отыр: 2026 жылғы Мемлекеттік дума сайлауының қорытындысы бойынша партия 349 мандат алды.
