Қазақстанның ғылыми ортасында жанжал шықты: ғылыми дәреже іздеушілердің бір бөлігі мақалаларын батыстың жалған ғылыми журналдарында ақшаға жариялаған. Мұндай жарияланымдар оларға диссертация қорғау үшін қажет болған. Бұл құбылыстың себептерін «Радиоточкадағы» Светлана Британованың «В рабочий полдень» бағдарламасында Ядролық физика институты директорының ғылым жөніндегі орынбасары Насурлла Буртебаев пен Almaty Management University (бұрынғы ХБА) ғылым басқармасының бастығы Светлана Шакирова талқылады.
Шакированың айтуынша, мәселе докторанттардың қасақана әрекетінде ғана емес, олардың білмеуі мен біліксіздігінде де жатыр. Олардың көбі жас, диссертацияны тез қорғауы керек. Ал қорғауға жіберілудің міндетті шарты — Thomson Reuters базасында кемінде бір мақала жариялау. Мұны шетелдік аффилиирленген агенттік болып көрінетін жосықсыз делдалдар пайдаланып, ақшаға мақаланы жылдам жариялап береді.
Шакирова мұндай жарияланымның құны 460-тан 1500 долларға дейін жететінін айтты. Мақала Scopus немесе Thomson Reuters базасына кіретін не жақында ғана кірген журналдың сайтында шығады, бірақ онда ешқандай рецензия жүргізілмейді. Ал анонимді рецензия, оның сөзінше, сапалы журналдың басты белгілерінің бірі.
Беделді басылымдарда рецензиялау ұзаққа созылады: редакторлар абыройын сақтайды, мақаланы пысықтауға бір жылға жуық уақыт кетуі мүмкін. Сондықтан үдерісті жеделдету үшін кейбіреулер ақша төлеуге келіседі. Шакированың айтуынша, қазір мұны «ғалымның беделіне түскен дақ» деп мойындайды.
Насурлла Буртебаев жас ғалымдардың тез қорғауға, ал жобалардың мұндай жарияланымдарға мұқтаж екенімен келісті. Соның салдарынан интернетте жалған ғылыми баспалар көбейген. Оның айтуынша, поштасына келетін спамның жартысы — мақала жариялау туралы ұсыныстар, кейде тіпті тегін, «имиджді көтеру үшін». Кейін баспалар осы абыройды пайдаланып ақша табады.
Дегенмен Буртебаев мұнда үлкен қауіп көрмейді: диссертациялық кеңестер жұмыстарды тексереді, ал Ұлттық сараптама орталығының сарапшылары рецензиясыз журналда шыққан маңызсыз мақаланы аңғара алады. Ол бұл құбылысты уақытша деп атап, оны пиармен салыстырды.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
