Қазақстанда электронды темекі еркін сатылады, бірақ оның қаншалықты қауіпсіз екенін мемлекет те, өндірушілер де нақты айтпай отыр. «Радиоточка» тілшісі Сергей Ким осы мәселені анықтау үшін Денсаулық сақтау министрлігіне және темекі компанияларына сауал жолдады.
Редакция электронды темекі тартатындар арасында шағын сауалнама жүргізді. Олардың көбі бұл құрылғыны қауіпсіз деген әңгімеге сеніп сатып алғанын айтты. Автор сауалнаманың ресми емес екенін, жұртшылық пікірін толық көрсетпейтінін ескертеді. Алматыдағы бір дүкеннің сатушысы электронды темекі кәдімгі темекіден 90 пайыз қауіпсіз деп сендірген.
Әлемде де бұл құрылғыға қатысты бірізді көзқарас жоқ. Еуропаның кейбір елдерінде оны медициналық бұйым ретінде сертификаттайды, ал кейбірінде сатуға тыйым салынған. БАҚ-тағы пікірлер де екіұдай. Russia Today AFP агенттігіне сілтеме жасап, жапон ғалымдарының зерттеуі туралы жазды: электронды темекінің бір түрінен кәдімгі темекіге қарағанда 10 есе көп канцероген табылған. Ал «Аргументы и факты» оны зияны азырақ, бірақ әлі аз зерттелген өнім деп атады.
Британиялық профессор Джерри Стимсон Қазақстан баспасөз клубының бейнеконференциясында электронды темекіні «зияны төмендетілген» өнім деп атады, бірақ оны зиянсыз деуге болмайтынын айтты. Оның сөзінше, түпкілікті қорытынды жасау үшін кемінде 50 жыл бақылау керек, дегенмен осы құрылғыға ауысқан науқастардың жағдайы жақсарып келеді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2014 жылғы баяндамасында электронды темекі шылымды тастаудың ең қауіпсіз жолы емес екенін көрсетті. ДДСҰ 2013 жылғы сатылымды 3 млрд долларға бағалап, 2030 жылға қарай ол 17 есе өседі деп болжаған. Құрылғылардың басым бөлігін тәуелсіз ғалымдар тексермеген. Баяндамада никотин тәуелділік тудыратын, жүкті әйелдерге және жүрек-қантамыр жүйесіне қауіпті зат ретінде аталған, ал будың құрамында формальдегид пен акролеин болуы мүмкін. ДДСҰ бағалауынша, электронды темекі тартатын адамға төнетін қауіп шылым шегушіге қарағанда төмен, бірақ қаншалықты төмен екенін ұйым айта алмайды.
Денсаулық сақтау министрлігі редакцияның ресми сауалына жауап ретінде материал жіберді. Автордың айтуынша, ол іс жүзінде ДДСҰ баяндамасын түпнұсқаға сілтемесіз қайталайды. Министрлік жауабында никотин жеткізудің электронды жүйелері ерітіндіні жақпай, буға айналдырып, ішке тартуға арналған құрылғы ретінде сипатталған.
Кейбір деректерге қарағанда, елдегі темекі нарығының 39 пайызға жуығы JTI Kazakhstan компаниясына тиесілі. Компания денсаулыққа әсері туралы баға беруден тартынды, алайда 2014 және 2015 жылдары нарыққа электронды темекінің екі брендін шығарған. Компания мұндай құрылғылардың 2015 жылғы үлесін кемінде 1 пайыз деп бағалады. Philip Morris International Kazakhstan редакция сұрақтарына жауап бермеді.
Мемлекеттік кірістер комитетінің дерегінше, Қазақстанда кәдімгі темекі сатылымы азайып келеді: 2013 жылы 1,5 млрд қорап, 2014 жылы 1,3 млрд қорап, 2015 жылы 1,1 млрд қорап сатылған. Темекі өнімдерін мемлекеттік реттеу туралы заң электронды темекіні темекі өнімдерінің қатарына жатқызбайды. Сондықтан, автордың айтуынша, оны темекі шегуге тыйым салынған жерлерде де пайдалануға болады.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
