Алматыда мейрамхана иелері мекемелерде жүйелі түрде ішіп-жеп, кейін есепшотты төлемей кететін келушілерге шағымданып отыр. Мейрамхана саласында мұндай клиенттерді «шағалалар» (орысша «чайки») деп атайды. Төленбеген есепшоттар кейде жүздеген мың теңгеге жетеді, бірақ кәсіпкерлердің айтуынша, полиция көбіне «қылмыс құрамы болмағандықтан» іс қозғаудан бас тартады.
«Залал АЕК-тен төмен болса, полиция тіпті келмейді», — дейді төрт белгілі мейрамхананың мүддесін білдіретін Мұрат Қалыбаев. Оның сөзінше, мейрамханалардың 70%-дан астамы жалға алынған алаңда жұмыс істейді, сондықтан мұндай шығын бизнеске қауіп төндіреді.
Қызмет көрсету саласының қызметкерлері «шағалаларды» отыздан асқан, жақсы киінген, сыпайы, ешкім күдіктене қоймайтын ер адамдар деп сипаттайды.
Мейрамхананың бұрынғы қызметкері Елена Танкованың айтуынша, полиция шақырылған соң қарыздарлар әдетте төлеуге уәде береді — сонымен іс бітеді. Жанжалға себеп болмас үшін қызметкерлер сыпайы болуға мәжбүр. Кепіл алуға болмайды, сондықтан тек қолхат қалады. Бірде компаниядағылардың бірін ұстап қалған, бірақ бұл заңсыз болған.
Мұндай оқиғалар Астанада да кездеседі. Мейрамханашы Егор Кочетов Игорь есімді ер адам туралы айтып берді. Оның сөзінше, ол тағамға «болуы мүмкін емес» нәрсені салып, суретке түсіріп, әлеуметтік желіге жариялаймын деп қорқытып, ұсақ купюрамен 100 мың теңге талап еткен. Мейрамханашылар полицияға жүгінген, ер адам ақшаны алуға келмеген, ол іздестірілуде.
Алматыдағы Mezzo караоке-барында 2015 жылғы 15 тамызда бір топ жас есепшотты төлей алмаған: олардың ақшасы да, кепілге қалдыратын заты да болмаған. Әкімші Виктория Иванова полиция шақырған. Іс «қылмыс құрамы болмағандықтан» жабылып, залал 100 АЕК-ке жетпегені түсіндірілген. Иванова тағы бір арыз берген, бірақ жауап алмаған.
Прокуратура мұндай клиенттердің әрекетінде қылмыстық жазаланатын іс-әрекет құрамы жоқ екенін растап, қалада қауіпті «шағала дәстүрі» пайда болғанын мойындады.
Қалыбаевтың айтуынша, бұрын құқық бұзушылар туралы мәлімет алып, залалды азаматтық тәртіппен өндіріп алуға болатын еді, ал жаңа Қылмыстық іс жүргізу кодексі қабылданғаннан кейін жағдай сын көтермейтін деңгейге жеткен. Кейбір мекемелер келушілерді бақылайтын қызметкерлер жалдаған. Ал төлемеушілерді ұстап, есепшотты төлеуді талап еткен бір мекеменің өзі заңсыз ұстағаны үшін айыппұл төлеген.
Алматы прокурорының және қалалық ІІД бастығының орынбасарлары әдейі төлемегені үшін әкімшілік жауапкершілік енгізу туралы ұсыныспен Бас прокуратураға шығуға уәде берді, бірақ бұл қашан болатыны белгісіз. Кәсіпкерлер палатасы мейрамханашылардың өтінішіне жауап бермей, хатты прокуратураға жолдаған.
Зардап шеккен кәсіпкерлердің есебінше, қалада «шағалалар» мыңнан асады. Алматы әкімінің орынбасары Ерлан Әукенов полицияға оларды қысқа мерзімде іздеп тауып, жеке басын анықтап, жазалауды және суреттерін қала бойынша ілуді тапсырды. Мейрамханашылардың өздері мұндай келушілер туралы хабарлау үшін әлеуметтік желіде «Халявщики» деген жұмыс атауымен топ ашпақ.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
