Қаржыгер Алихан Канапия мен макроэкономист Олжас Худайбергенов Қазақстан қор биржасында доллар бағамы кезекті рет күрт өскеннен кейін Қазақстанның Ұлттық банкін сынға алды. Оған реттеушінің өз сайтында жариялаған түсіндірмесі себеп болды.
Ұлттық банк теңге бағамы негізінен қаржы және тауар нарықтарындағы әлемдік бағалар мен ел ішіндегі валютаға сұраныстың әсерімен қалыптасатынын мәлімдеді. 2014–2015 жылдары мұнай бағасының құлдырауы төлем балансын нашарлатты, ал желтоқсанның басынан бері Brent маркалы мұнайдың бір баррелі 44,4 доллардан 37,8 долларға дейін, яғни 15 пайызға арзандады. Реттеуші нарыққа тек қысқа мерзімді ауытқуларды бәсеңдету үшін шығатынын, іргелі факторлардың әсеріне кедергі келтірмейтінін атап өтті.
Бұрын HSBC Bank-тің Қазақстандағы транзакциялық жаһандық банкинг бағытын басқарған Алихан Канапия бұл түсініктемені теңгені тұрақтандыру мен долларсыздандыру жөніндегі әрекетсіздікті ақтау әрекеті деп атады. Ол Facebook-те: «Ұлттық банктің жаңа басшысы ең бастысын әлі жасаған жоқ: валюта айырбастау операциялары нарығының 100 пайыз ашықтығын қамтамасыз етпеді», — деп жазды. Оның сөзінше, бағамның өсуі «алыпсатарлардың әрекетінің, одан да сорақысы — Желтоқсан қарсаңында әдейі жасалған диверсияның нәтижесі».
Олжас Худайбергенов те Facebook-те: «Данияр Ақышев Ұлттық банкке келгелі бері қисынсыз нәрселер болып жатыр», — деп мәлімдеді. Ол реттеушінің екі режимі — тіркелген бағам мен еркін өзгермелі бағам барын еске салды. Өзгермелі бағам кезінде Ұлттық банк нарықты теңге өтімділігімен қамтамасыз етуге міндетті, бұрынғы төраға Келімбетов тұсында бұл үшін ай сайын қайта қаралатын базалық мөлшерлеме енгізілген.
Экономистің айтуынша, қазіргі басшылық өзгермелі бағам жағдайында интервенцияны жалғастырып, бір ай бойы теңгені долларына 307–308 теңге дәлізінде ұстап тұрды, сондай-ақ базалық мөлшерлемені тоқтата тұрды. Соның салдарынан пайыздық мөлшерлемелер күрт өсіп, ХВҚ сын айтты, ал алыпсатарлық валюта нарығынан ақша нарығына ауысты. Оның үстіне «икемді тетік» туралы Ұлттық банк басшысы емес, Ұлттық экономика министрлігінің басшысы айтты, ал шешімдердің көбі «кейін ғана жарияланады/түсіндіріледі, бұл реттеушіге деген сенімді арттырмайтыны анық». Худайбергеновтің пікірінше, мұның бәрі теңгеге деген сенімді әлсіретіп, банк секторына қатер төндіреді.
Экономист Келімбетовті интервенциялар мен базалық мөлшерлемені көтергені үшін сынаған сарапшылардың төраға ауысқаннан кейін үнсіз қалғанын да байқаған. Ол мұның себебін не жаңа басшының саяси салмағының көбірек болуынан, не болып жатқан жағдайдың олардың демеушілеріне ұнайтынынан көреді.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
