Бірнеше резонансты сот процесіне қатысқан адвокат Жохар Өтебеков олардың неліктен клиенттерінің пайдасына шешілмейтінін түсіндіріп, қазақстандық сот төрелігінің болашағын қалай көретінін айтты. Ол «Радиоточкадағы» «Кенжесть» бағдарламасында журналист Кенже Татиляға сұхбат берді.
Журналист ұтылған істерді — «Құрманғазы-Пушкин» ісін, Антонина Громцева мен Александр Кузнецовтың істерін еске салды. Өтебеков Громцеваның ісі әлі аяқталмағанын, тергеу жалғасып жатқанын нақтылады. Ол марқұм заңгер Михаил Кленчиннің сөзін келтірді: Кленчин істердің 80 пайызын ұтылуы мүмкін екенін айтатын, өйткені жақсы заңгерге жағдай қиындағанда жүгінеді. Өтебековтің айтуынша, оның істерінің барлығы дерлік күрделі.
Адвокат адвокаттар ұтылмайды, клиент ұтылады, ал түптің түбінде қоғам ұтылады деп әзілдеді. Оның пікірінше, резонансты істер саясиланған әрі «жоғарының» ықпалында. Әділетсіз шешімдер сот пен құқыққа деген сенімді әлсіретеді, сондықтан ақыр соңында бәрі ұтылады. Өтебеков перспективасы бар істерді алатынын, бірақ кейде өзіне қарсы «Жүйе» тұрғанын біле тұра келісетінін айтты. Мұндай жағдайда клиенттер бұл — «ар-намыс үшін шайқас» екенін түсінген.
Бай ма деген сұраққа адвокат жоқ деп жауап беріп, адал адвокаттар кедей болып өледі деп әзілдеді. Оның айтуынша, Қазақстандағы қаламақы Еуропамен, әсіресе Америкамен салыстырғанда әлдеқайда қарапайым.
Шулы істер әлеуметтік желіде белсенді талқыланады, Өтебековке де жағымсыз пікір көп келеді: бір қолданушы Кузнецовтың ісіне бола оның балаларына өлім тілеген. Туыстары мен достары оған әлеуметтік желіден кетуге кеңес береді, бірақ адвокаттың мойындауынша, жеке шабуылдан гөрі заңды құрметтемеу оны көбірек ренжітеді. Ол Мәскеу қалалық сотының төрағасы Егорованың мысалын келтірді: қолхатты сақтамаған әженің талабын сот заң бойынша қанағаттандырмайды, бұл шешім әділ болып көрінбесе де. Өтебеков заңның өзін ең жоғары әділдік деп санайды.
Адвокаттың айтуынша, соттарда тартыстылық жоқтың қасы, бұған тоталитаризмнен кейінгі мұра әсер етеді. Қылмыстық істерде айыптау бағыты басым, судья прокурордың жағында, ақтау үкімі іс жүзінде шықпайды. Сонымен бірге ол оң өзгерістерді де байқайды: шамамен 15 жылда сотталғандар саны азайып, ел бұл көрсеткіш бойынша алғашқы елуліктен шықты, соттар қамауға алу мен бас бостандығынан айыруды сирек қолданатын болды. 2015 жылдан бері қолданылып жүрген жаңа ҚПК, ҚК және ӘҚБтК-ні ол оң бағалады, бірақ оның пікірінше, реформаларға саяси ерік-жігер әлі жетіспейді.
Өтебеков судьялар корпусының жасаруын құптады. Оның айтуынша, бұрын соттар істі көбіне «ұғым бойынша» және жеке аяушылықпен шешетін. Ол сегіз-тоғыз жыл бұрынғы оқиғаны еске алды: аудандық сот авторлық құқықты бұзу туралы істе жауапкер әйелді аяйтынын айтып, өтемақыны заңда көзделген ең төменгі мөлшерден де азайтып жіберген. Бұл шешімге Жоғарғы Сотқа шағым түсіп, кейін судья отставкаға кеткен.
Адвокат сондай-ақ адвокатура жастарды қызықтырмайтынын айтты: заң факультеттерінің түлектері көбіне прокуратура мен тергеуге барады. Ол интернетте балағат сөз үшін қылмыстық жауапкершілік енгізу идеясына қарсы шықты: көпшілік алдында боқтау мен нақты адамды қорлау қазірдің өзінде жазаланады. Егер біреу осындай айыппен жауапқа тартылса, Өтебеков оны қорғауға дайын, өйткені мұны Конституцияны бұзу деп санайды.
Адвокаттың сөзінше, адамдарға сот төрелігіне сеніп, күдер үзбеу маңызды.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
