Қазақстан 1992 жылдан бері «Оскарға» 19 фильм ұсынды. Солардың ішінде тек біреуі — Сергей Бодровтың «Моңғолы» 2008 жылы номинацияға ілікті. Тағы екі фильм, «Келін» мен «Айка», қысқа тізімге енді. 2027 жылғы сыйлыққа елімізден Елзат Ескендірдің «Әбіл» драмасы барады. Төменде барлық ұсынылған фильмдердің тізімі мен оларды қайдан көруге болатыны берілген.
Қазақ фильмі «Оскар» номинациясына ілікті ме
Бір рет ілікті. «Моңғол» — жас Шыңғыс хан туралы фильм. Оны Қазақстан, Ресей, Германия және Моңғолия бірлесіп түсірген. 2008 жылғы қаңтарда фильм «Үздік шетел тіліндегі фильм» санатындағы бес үміткердің қатарына кірді. 2008 жылғы ақпандағы салтанатта жүлдені австриялық «Жалған ақша жасаушылар» фильмі алды. Қазақстан әлі күнге дейін осы санатта номинацияға ілінген Орталық Азиядағы жалғыз ел болып отыр.
Қысқа тізім — Америка киноакадемиясының алдын ала тізімі. Бес номинант осы тізімнен таңдалады. Оған Ермек Тұрсыновтың «Келіні» (2009) мен Сергей Дворцевойдың «Айкасы» (2018) енген. «Айка» фильміндегі рөлі үшін Самал Еслямова 2018 жылы Канн кинофестивалінде үздік әйел рөлі сыйлығын алды.
«Оскарға» қандай қазақ фильмдері ұсынылды
Елден баратын фильмді ұлттық оскар комитеті таңдайды. Тізім Америка киноакадемиясы мен қазақстандық БАҚ деректері бойынша жасалды. Кестеде фильм ұсынылған жыл көрсетілген, салтанат келесі жылы өтеді.
| Жыл | Фильм | Режиссёр | Нәтижесі |
|---|---|---|---|
| 1992 | «Отырардың күйреуі» | Ардақ Әмірқұлов | номинацияға ілікпеді |
| 2006 | «Көшпенділер» | Сергей Бодров, Иван Пассер, Талғат Теменов | номинацияға ілікпеді |
| 2007 | «Моңғол» | Сергей Бодров | номинация |
| 2008 | «Қызғалдақ» | Сергей Дворцевой | номинацияға ілікпеді |
| 2009 | «Келін» | Ермек Тұрсынов | қысқа тізім |
| 2010 | «Адасқан» | Ақан Сатаев | номинацияға ілікпеді |
| 2011 | «„А“-ға оралу» | Егор Кончаловский | номинацияға ілікпеді |
| 2012 | «Жаужүрек мың бала» | Ақан Сатаев | номинацияға ілікпеді |
| 2013 | «Шал» | Ермек Тұрсынов | номинацияға ілікпеді |
| 2015 | «Жат» | Ермек Тұрсынов | номинацияға ілікпеді |
| 2016 | «Аманат» | Сатыбалды Нарымбетов | номинацияға ілікпеді |
| 2017 | «Анаға апарар жол» | Ақан Сатаев | номинацияға ілікпеді |
| 2018 | «Айка» | Сергей Дворцевой | қысқа тізім |
| 2019 | «Қазақ хандығы. Алтын тақ» | Рүстем Әбдірашев | номинацияға ілікпеді |
| 2020 | «Ұлы дала зары» | Марина Кунарова | номинацияға ілікпеді |
| 2021 | «Сары мысық» | Әділхан Ержанов | номинацияға ілікпеді |
| 2022 | «Өмір» | Эмир Байғазин | номинацияға ілікпеді |
| 2024 | «Бауырына салу» | Асхат Күшінчіреков | номинацияға ілікпеді |
| 2025 | «Кадет» | Әділхан Ержанов | іріктеуден алынды |
| 2026 | «Әбіл» | Елзат Ескендір | іріктеу жүріп жатыр |
«Кадет» неге «Оскарға» бармады
Ержановтың «Кадет» қорқынышты фильмі 2025 жылғы қыркүйекте ұсынылды. Қазанда фильм іріктеуден алынып тасталды. Оған Қазақстан кинематографистер лигасының шағымы себеп болды. Лиганың пікірінше, фильмнің операторы Еркінбек Птыралиев іріктеу комиссиясының құрамында болған, бұл — мүдделер қақтығысы. Продюсерлердің кеңесшісі Ерлан Бұхарбаев бұған келіспей, Птыралиев өз фильміне дауыс бермегенін айтты. Жаңа фильм ұсынуға уақыт қалмады, сондықтан «Оскар-2026» сыйлығында Қазақстан болмады.
Бұл алғашқы рет емес. 2023 жылы жергілікті комитет лайықты фильм жоқ деп, ешкімді ұсынбады. Осыдан кейін 2024 жылы кино қауымдастығы «Тұлпар» сыйлығын құрды. «Бауырына салу» фильмі сол арқылы таңдалды.
«Әбіл» фильмі: 2027 жылы Қазақстанды кім таныстырады
2026 жылғы 24 қыркүйекте Кинематографистер одағы жанындағы оскар комитеті режиссёр Елзат Ескендірдің «Әбіл» драмасын таңдады. Оқиға 1993 жылы өтеді: колхоз таратылады, шопан Әбіл көп жылғы еңбегі үшін әділ үлесін алмақ болады. Басты рөлді Ерлан Төлеутай ойнады. Фильм Мәдениет министрлігі мен Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының қолдауымен «Қазақфильмде» түсірілді. Премьерасы Пусан кинофестивалінде өтті, Францияның Везуль қаласында фильм үш жүлде алды. Қазақстан прокатына 2026 жылғы маусымда шықты.
Ұсыну әлі номинация емес. Алдымен академия қысқа тізімді, кейін бес номинантты жариялайды.
«Оскар» — жаңғақ шаққыш па? Марапат туралы дау
Кино саласында «Оскарға» көзқарас әртүрлі. 2015 жылы «Жат» фильмі ұсынылғанда Ермек Тұрсынов «Радиоточкаға» берген сұхбатында «Оскар» — «жаңғақ шаққыш», елге мәдениет керек деді. Оның түсіндіруінше, ұсыну — іріктеудің алғашқы қадамы ғана, жеңіс емес. Оның сөзінше, қазақ киносының ірі фестивальдерде тұрақты табысы әзірге жоқ, шығармашылық одақтар іс жүзінде жұмыс істемейді. 2023 және 2025 жылдардағы фильм таңдау төңірегіндегі даулар бұл талқының әлі басылмағанын көрсетті.
Қазақ фильмдерін қайдан көруге болады
- «Қазақфильмнің» YouTube арнасы. Студия 2020 жылдан бері классикалық фильмдерді тегін жариялап келеді. Мысалы, Шәкен Аймановтың «Біздің сүйікті дәрігер», «Атамекен» және «Атаманның ақыры» фильмдері бар.
- Қазақстандық онлайн-кинотеатрлар. «Кадет» фильмінің толық нұсқасын Unico Play платформасынан көруге болады.
- Кинотеатрлар. Мемлекет қолдауымен түсірілген жаңа фильмдер әдетте алдымен прокатқа шығады. «Әбіл» кинотеатрларда 2026 жылғы маусымда көрсетілді.
«Оскар-2027» қысқа тізіміне қай фильм енетінін академия oscars.org сайтында жариялайды.
