Блогер, бұрынғы депутат, Қазақстан тәуекелдерді болжау институтының директоры Сырым Әбдірахманов елдің солтүстігінде фермерлерді астық өнімділігін асырып көрсетуге мәжбүрлейтінін, ал астықтың бір бөлігі егістікте қар астында қалғанын мәлімдеді. Ол бұл туралы Қарағанды, Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстарын өз қаражатына аралап шыққаннан кейін «Радиоточкаға» айтты.
Әбдірахманов бейне және фотоесептерін Facebook-те жариялап отырған. Бір жазбасында ол фермерге сілтеме жасап, СҚО-да шаруаларды гектарына 12 центнерге дейін өнім алдық деп көрсетуге мәжбүрлейтінін, ал іс жүзінде 5 центнерге де жетпейтінін жазды. Блогердің бағалауынша, ел бойынша мәлімделген 20 млн тоннаның жартысы да жиналмаған.
Ол келтірген оқиғалардың бірі — СҚО Аққайың ауданындағы фермер Рашид Алпысовтың жағдайы. 2013 жылы ол «Агромашхолдингтен» 26 млн теңгеге екі комбайнды лизингке алып, 2015 жылдың жазына дейін қарыздың басым бөлігін өтеген, 5 млн 430 мың теңге қалған. Астықтың желімтігі төмен болғандықтан, оны сату мүмкін болмаған. Фермердің айтуынша, компания комбайндарды алып кеткен.
Әбдірахмановтың түсіндіруінше, өңірлерді аралауды ол бір ай бұрын институт атынан емес, жеке азаматтық бастамамен қолға алған. Хабарламалар оған жеке хат арқылы келеді, 3–4 дерек сәйкес келсе, барып тексереді. Бір күн бұрын ол облыс басшыларының егінді жинап алу туралы уәдесі орындалды ма, соны білу үшін СҚО-ға қайта барып, қар астындағы астықты көрген. Ал облыс 16 қазанда-ақ егін жинау аяқталды деп есеп берген еді.
Zakon.kz «Астана» телеарнасына сілтеме жасап хабарлағандай, Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстарының жекелеген аудандарында өнімнің бір бөлігі қар астында қалғанын мойындап, мұны кейбір фермерлерде техниканың жетіспеуімен түсіндірген. Әбдірахманов бұл ұстанымды негізсіз деп атады: оның сөзінше, мәселені фермерлерге аудару дұрыс емес.
Блогердің айтуынша, Азық-түлік корпорациясы желімтігі төмен төртінші класты астықты қазанға дейін сатып алмаған, сатып алу оның СҚО-ға сапарынан және министрге жүгінгенінен кейін ғана басталған. Баға салық төлейтін ЖШС үшін тоннасына 31 мың теңге, оңайлатылған салық режиміндегі шаруа қожалықтары үшін 27 мың теңге болып белгіленді. Бұған дейін ЖШС астықты 25–26 мың теңгеден сатып келген. Әбдірахманов делдалдарды сыбайлас жемқорлық схемасының бір буыны деп атады, бірақ ешкімді нақты айыптамады.
Оның пікірінше, мемлекет астыққа бірыңғай бағамен мемлекеттік тапсырыс орналастыруы керек: Ауыл шаруашылығы министрлігі көлемін белгілейді — мысалы, 10 млн тонна, оның 7 млн тоннасы экспортқа, 3 млн тоннасы ішкі резервке, — ал әкімдер оны шаруашылықтарға бөледі. Қазір фермерлер мемлекет өнімін сатып ала ма, жоқ па, білмейді дейді ол. Блогердің сөзінше, тағы бір мәселе — қар ерте түсіп жатса да, тез пісетін сорттарды, соның ішінде ресейлік сорттарды егуге тыйым салынған.
Мамытбеков жауабында егіннің 20 пайызы жиналмай қалуы мүмкін емес екенін, бірақ техникасы жетіспеген немесе форс-мажорға тап болған жекелеген шаруашылықтарда қалдық болуы ықтимал екенін айтты. Ол себеп ретінде ерте түскен қар мен кешіккен егіс науқанын атады. Министрдің сөзінше, Facebook-тегі бейнежазба СҚО мен Тайынша ауданы әкімдерінің мәліметінше егін жинау аяқталған шаруашылықта түсірілген. Ол журналистерге баспасөз турын ұйымдастыруды ұсынды.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
