Денис Тен — қазақстандық мәнерлеп сырғанаушы, 2014 жылы Сочиде өткен Олимпиада ойындарының қола жүлдегері. Бұл — Қазақстанның мәнерлеп сырғанаудағы алғашқы олимпиадалық медалі. Тен 2018 жылғы 19 шілдеде Алматыда 25 жасында қаза тапты: көлігінің айнасын ұрлап жатқан қарақшылар оны пышақпен жаралады. Шабуыл жасаған екі адамға 18 жылдан бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Спортшыны еске алу үшін Алматыда қола ескерткіш тұр, ал жыл сайын күзде Denis Ten Memorial Challenge халықаралық турнирі өтеді.
Денис Тен: өмірбаяны
Денис Тен 1993 жылғы 13 маусымда Алматыда туған. Мұзға бала кезінде шықты, ал жасөспірім шағында алдымен Мәскеуге, кейін АҚШ-қа жаттығуға аттанды. Оның басты бапкері америкалық Фрэнк Кэрролл болды. Тен Лос-Анджелесте көп жыл тұрып, жаттықса да, әрдайым Қазақстан атынан өнер көрсетті.
Тен мәнерлеп сырғанауды елде дамытқысы келетінін жиі айтатын. Ол балалар өзі сияқты шетелге кетуге мәжбүр болмауы керек деп санады.
Денис Теннің басты жеңістері
| Жыл | Турнир | Нәтижесі |
|---|---|---|
| 2011 | Азия қысқы ойындары, Астана мен Алматы | алтын |
| 2013 | Әлем чемпионаты, Лондон (Канада) | күміс |
| 2014 | Олимпиада ойындары, Сочи | қола |
| 2015 | Төрт құрлық чемпионаты, Сеул | алтын |
| 2015 | Әлем чемпионаты, Шанхай | қола |
2013 жылғы әлем чемпионатындағы күміс медаль сенсация болды: оған дейін қазақстандық мәнерлеп сырғанаушылар мұндай биікке көтерілмеген еді. Бір жылдан кейін, 2014 жылғы 14 ақпанда, Тен Сочиде қола алды. Соңғы маусымдарда оған жарақаттар кедергі келтірді, сондықтан 2018 жылы Пхёнчхандағы Олимпиадада ол қысқа бағдарламадан әрі өте алмады.
Денис Теннің балаларға арналған жобалары
Тен жарыстарға қатысып қана қоймай, туған қаласында өз ісін де дамытты. Ол Denis Ten & Friends мұз шоуын ойлап тауып, өткізіп тұрды: Алматыға әлемдік мәнерлеп сырғанаудың жұлдыздары келді. Оның жобалары аясында жас сырғанаушыларға арналған ашық жаттығулар мен шеберлік сабақтары өтті. Оларды Теннің өзі және шақырылған чемпиондар, мысалы Алексей Ягудин жүргізді. Балаларға арналған осындай шеберлік сабағы бар ашық жаттығулардың бірі туралы «Радиоточка» да жазған.
Теннің үлкен арманы да болды — өзінің мәнерлеп сырғанау академиясы. Ол қайтыс болғаннан кейін Мәдениет және спорт министрлігі Алматы әкімдігімен және спортшының анасы Оксана Тенмен бірге Денистің өзі әзірлеген академия жобасын қолға алды.
Денис Теннің өлтірілуі: не болды
2018 жылғы 19 шілдеде Тен Алматы орталығындағы Құрманғазы мен Байсейітова көшелерінің қиылысында тоқтады. Екі ер адам оның көлігінің айнасын шешіп алмақ болған. Төбелес басталып, шабуылдаушылардың бірі оның санына пышақ сұқты. Пышақ артерияны зақымдады. Тен ауруханада көп қан жоғалтудан көз жұмды.
2019 жылғы 17 қаңтарда сот үкім шығарды. Сот дерегінше, пышақты Нұрали Қиясов салған. Қиясов пен Арман Құдайбергенов кісі өлтіру, қарақшылық және ұрлық жасады деп танылып, әрқайсысына ең қатаң қауіпсіздік мекемесінде 18 жылдан бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Олардың таныстары Жанар Толыбаеваға 4 жыл берілді, кейін өтелмеген мерзімі бас бостандығын шектеумен ауыстырылды.
2023 жылғы қазанда Қонаев қаласының соты Қиясов пен Құдайбергеновті орташа қауіпсіздік мекемелеріне ауыстырды. Оған 2023 жылғы наурызда қабылданған заң түзетулері негіз болды. Жаза мерзімі қысқартылған жоқ, тек қамауда болған уақыты есепке алынды. 2024 жылдың жазында оларға 12 жылдан сәл астам мерзім өтеу қалған.
Денис Тенді еске алу
- Ескерткіш. 2019 жылғы 22 маусымда қайғылы оқиға болған жерде, Құрманғазы мен Байсейітова көшелерінің бұрышында, биіктігі 2,4 метр қола мүсін ашылды. Мүсінші — Санкт-Петербургтен келген Матвей Макушкин. Тен Сочидегі олимпиадалық бағдарламасының соңғы сәтінде бейнеленген.
- Мемориалдық тақта. Алматыда спортшының құрметіне мемориалдық тақта да ашылды.
- Турнир. 2019 жылдан бері ISU қамқорлығымен Denis Ten Memorial Challenge халықаралық турнирі өтеді. 2026 жылы ол 7–10 қазанда Алматыдағы «Халық Аренада» өтті, кіру тегін болды.
Турнирдің кестесі мен нәтижелері Denis Ten Memorial Challenge ресми сайтында жарияланады.
