Қазақстанда 2027 жылғы 3 қаңтардан бастап Ұлттық бейнемониторинг жүйесі жаңа қағидалармен жұмыс істейді. Бұл – бақылау камераларынан түсетін бейнекөріністер жинақталатын біртұтас мемлекеттік желі. Құжатта камералары міндетті тізімге енген компаниялар мен азаматтар оларды жүйеге қалай қосатыны, жазбалар қанша уақыт сақталатыны және оларды кімнің ала алатыны айқындалған. Қағидалар Ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) төрағасының 2026 жылғы 28 қазандағы № 132/ҚЕ бұйрығымен бекітілді.
Енді қосу тәртібі кезең-кезеңімен белгіленген. Әкімдіктер жүйені пайдаланатын мемлекеттік органдармен бірге жыл сайын қосу кестесін жасап, оны бірінші тоқсанның соңына дейін ҰҚК-ға жібереді. Комитет жүйенің үйлестірушісі болып саналады және кестені 1 мамырға дейін бекітуі тиіс. Осыдан кейін камера иелері хабарлама алады, ал техникалық талаптарды орындауға оларға алты айға дейін уақыт беріледі.
- иесі өтінім бергеннен кейін жүйе операторы 10 күн ішінде камералардың ұлттық стандартқа сәйкестігін тексереді;
- кемшілік табылса, оны жоюға күнтізбелік 60 күн беріледі;
- қосылғаннан кейін иесі мен оператор 10 жұмыс күні ішінде актіге қол қояды, ал камералар арнайы тізілімге енгізіледі;
- міндетті тізімде жоқ нысандар үйлестірушіге өтінім беріп, жүйеге өз еркімен қосыла алады.
Камералардан түскен қарапайым жазбалар мен метадеректер, яғни түсірілім уақыты мен орны туралы қызметтік мәліметтер, 30 күн сақталады. Қоғамдық тәртіп бұзылуы белгілері бар оқиғалар жөніндегі материалдар 12 ай сақталады. Жүйе бейнені автоматты түрде талдай алады, ал адамдарды сәйкестендіруге тек оның өз технологиялық платформасында және тек ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету мақсатында рұқсат етіледі.
Жүйеге арнаулы қызметтер, құқық қорғау органдары, Төтенше жағдайлар министрлігі және жергілікті атқарушы органдар қол жеткізе алады. Өзге мемлекеттік органдар заңда көзделген жағдайларда жазбаларды үйлестіруші арқылы сұрата алады. Үйлестіруші 10 жұмыс күні ішінде заңды негіздің бар-жоғын тексеріп, шешімді операторға жібереді не себебін түсіндіріп, бас тартады. Жүйені пайдаланушыларға өз есептік жазбаларын басқа адамдарға беруге тыйым салынады. Оператор тәулік бойы жұмыс істеуге және киберинциденттер туралы Киберқауіпсіздік жөніндегі ұлттық үйлестіру орталығына дереу хабарлауға міндетті.
Қосылған камералардың иелері олардың ақаусыз жұмыс істеуіне және байланыс арналарына жауап береді. Камера бұзылса, өшірілсе немесе жоспарлы жұмыс жүрсе, олар бұл туралы операторға хабарлауы керек. Камера көп болса не байланыс арнасы әлсіз болса, оператор иесінің нысанына қосымша жабдық орнатуы мүмкін. Қосу мен осы жабдықтың ақысын кім төлейтіні бұйрық туралы жарияланған хабарламаларда нақтыланбаған.
Ұлттық бейнемониторинг жүйесі Қазақстанда 2020 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Оның құрамында, атап айтқанда, төбелесті, адамдардың шоғырлануын және қалдырылған заттарды анықтайтын жасанды интеллект функциялары бар 43 мыңнан астам камера бар. 2026 жылдың жазында елде ҰҚК-ның өтінімі бойынша әзірленген бейнебақылау жүйелерінің бірыңғай стандарты да бекітілді.
