Тамғалы тас — Іле өзенінің оң жағасындағы шатқал, Алматыдан солтүстікке қарай шамамен 120 шақырым жерде орналасқан. Мұндағы жартастарда Будданың үлкен бейнелері мен буддалық жазулар қашалған. Алматыдан жол шамамен екі сағат алады: Қонаев арқылы, Іле өзенінің көпірінен өтіп, Бақанасқа қарай жүресіз. Бұл жерді мемлекеттік мұражай қорғайды, кіру ақылы: 2023 жылғы деректер бойынша ересектерге арналған билет 500 теңгеден аспайтын. Шатқалдың жанынан транзитпен өту тегін.
Тамғалы тас деген не және жартастарда не бейнеленген
Атауы «таңбалы тастар» дегенді білдіреді. Су жағасындағы тік жартастарда Будда Шакьямуни, Будда Амитабха және бодхисаттва Авалокитешвара бейнелері қашалған. Олардың қасында «Ом мани падме хум» мантрасы мен ойраттар мен қалмақтардың ескі жазуы — тодо-бічігпен жазылған жазулар бар.
Буддалық бейнелерді ойраттар (жоңғарлар) қалдырған. Суреттердің нақты жасы туралы әртүрлі пікір бар: Welcome.kz туристік порталы оларды XIV–XVI ғасырларға жатқызады, ал кейбір зерттеушілер жоңғар дәуіріне, яғни XVII–XVIII ғасырларға телиді. Сол жартастарда одан да көне ежелгі түркі руна жазулары да бар. Оларды қыпшақтармен байланыстырып, шамамен VIII–IX ғасырларға жатқызады.
Тамғалы тас пен Таңбалы — екі бөлек орын
Бұл шатқалды Жамбыл ауданындағы Таңбалы (Тамғалы) петроглифтерімен жиі шатастырады. Бұлар — әртүрлі жерлер. Таңбалы — қола дәуірінің суреттері бар ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысаны. Тамғалы тас — Іле бойындағы әлдеқайда жас буддалық бейнелер. Алматыдан оларға әртүрлі бағытпен барады.
Тамғалы тасқа Алматыдан қалай жетуге болады
Ең ыңғайлысы — көлікпен немесе Алматыдан шығатын экскурсиямен бару. Бағыт мынадай:
- Қапшағай тасжолымен Қонаевқа (бұрынғы Қапшағай) дейін жетесіз;
- Іле өзенінің көпірінен өтіп, солға, Бақанас жаққа бұрыласыз;
- шамамен 15 шақырымнан кейін «Кербұлақ» дүкенінің тұсында тағы солға бұрыласыз;
- одан әрі 10 шақырымдай қара жолмен шатқалға жетесіз.
Бүкіл жол шамамен екі сағатқа созылады. Жазда мұнда өте ыстық, көлеңке жоқтың қасы, сондықтан су мен бас киім ала жүріңіз. Сапарды Қапшағай су қоймасындағы демалыспен ұштастыруға болады — толығырақ Қапшағайдың демалыс аймақтары туралы материалда.
Тамғалы тасқа кіру қанша тұрады
2018 жылдан бастап шатқал мемлекеттік кәсіпорынның — «Таңбалы» мұражайының қарамағында. Ақы тек Будда бейнелері мен петроглифтерді көру үшін алынады. 2023 жылғы деректер бойынша ересектерге арналған билеттің ең жоғары бағасы — 500 теңге.
Ақшаны тек формасы мен бейджі бар мұражай қызметкерлері ғана ала алады, олар чек беруге міндетті. 2023 жылы кіреберісте туристерден заңсыз шамамен 3000 теңге талап еткен. Шағымнан кейін Мемлекеттік кірістер департаменті чек бермегені үшін мұражай басшысына ескерту жасады, ал Алматы облысының прокуратурасы ақша жинаған адамды табуға уәде берді. Егер сіз жай ғана өзенге қарай өтіп бара жатсаңыз, ақы төлеудің қажеті жоқ.
2016 жылғы ақылы кіру дауы
Кіру ақысы туралы дау 2016 жылы басталды. 31 мамырда Қапшағай әкімдігі Іле өзені бойындағы 255 гектар жерді демалыс пен балық аулауға арнап «Эксим Коммерс Групп» ЖШС-не жалға берді. Жолда трос керілген өткізу бекеті пайда болып, баға тізімі ілінді: өту ақысы — 2000 теңге. Бұл туралы сол кезде «Радиоточка» да жазған.
2016 жылғы тамызда Алматы облысының прокуратурасы шағымдарды тексерді. Жалға беру шартында адамдардың өзенге баруын шектеуге тікелей тыйым салынғаны анықталды. Прокуратура әкімге ұсыным енгізіп, шатқалға баратын жол қайтадан ашылды. Ал 2018 жылдан бері ескерткішті мемлекеттік мұражай қорғайды, енді тек оны көргені үшін ғана ақы төленеді.
