Қазақстандағы алғашқы атом электр станциясын ресейлік «Росатом» салады. «Балқаш» станциясы Алматы облысы Жамбыл ауданындағы Үлкен ауылының маңында, Балқаш көлінің жағасында бой көтереді. Онда жалпы қуаты 2,4 ГВт болатын екі ВВЭР-1200 энергоблогы болады. Алаңда іздестіру жұмыстары 2025 жылғы 8 тамыздан бері жүріп жатыр. Белсенді құрылыс 2027 жылы басталады, ал станцияны 2035–2036 жылдары іске қосу жоспарланған. АЭС салу туралы шешім 2024 жылғы 6 қазандағы референдумда қабылданды.
Қазақстанда АЭС-ті кім салады
2025 жылғы 14 маусымда ведомствоаралық комиссия «Росатомды» бірінші станция бойынша халықаралық консорциумның көшбасшысы етіп таңдады. Сол күні Атом энергиясы агенттігі екінші АЭС бойынша консорциумды қытайлық CNNC басқаратынын хабарлады. Агенттік 2025 жылы құрылды, оны Алмасадам Сәтқалиев басқарады.
2026 жылғы 28 мамырда Астанада Сәтқалиев пен «Росатом» басшысы Алексей Лихачев құрылыстың негізгі қағидаттары туралы келісімге және мемлекеттік экспорттық кредит келісімшартына қол қойды. Сәтқалиевтің айтуынша, жобаға қажет қаржының 85 пайызын Ресей несие ретінде береді, қалған 15 пайызын Қазақстан салады. Ресей Президенті Владимир Путин бұл ақшаның сыйға емес, пайызымен қайтарылатын несиеге берілетінін нақтылады. Несиенің сомасы мен мөлшерлемесі жария етілген жоқ.
| Көрсеткіш | Бірінші АЭС |
|---|---|
| Атауы | «Балқаш» |
| Орны | Үлкен ауылы маңы, Алматы облысы Жамбыл ауданы |
| Мердігер | «Росатом» (консорциум көшбасшысы) |
| Реакторлар | 2 ВВЭР-1200 блогы |
| Қуаты | 2,4 ГВт |
| Қаржыландыру | 85% — ресейлік несие, 15% — Қазақстан |
| Іске қосу | 2035–2036 жылдар |
Қазақстанда АЭС қашан салынады
Атом энергиясы агенттігі мен «Росатомның» деректері бойынша кесте мынадай:
- 2025 жылғы тамыз — алаңда инженерлік іздестіру жұмыстары басталды;
- 2026 жылдың соңы — станцияның барлық техникалық параметрлері дайын болуы керек;
- 2027 жыл — құрылыс базасы, лицензияға арналған құжаттар және белсенді құрылыстың басталуы;
- 2035–2036 жылдар — станцияны пайдалануға беру. Екінші блок біріншісінен 8–10 ай кейін іске қосылады.
Құрылыс барлығы шамамен 11 жылға созылады. Айта кетейік, Қазақстан әлі де әлемдегі ең ірі уран өндіруші ел. Уранды «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық компаниясы өндіреді.
АЭС бойынша референдум қорытындысы
Жалпыұлттық референдум 2024 жылғы 6 қазанда өтті. ОСК-ның түпкілікті деректеріне сәйкес, дауыс беруге 7 820 204 адам қатысты. Бұл — сайлаушылардың 63,66 пайызы. АЭС салуды 71,12 пайыз, яғни 5 561 937 адам қолдады. Қарсы дауыс бергендер — 2 045 271 адам.
Қазақстан атом электр станциясына қалай келді
Елдің атом энергетикасы саласында тәжірибесі бұрыннан бар. 1973–1999 жылдары Ақтауда шапшаң нейтрондағы БН-350 реакторы жұмыс істеді. Ол қаланы электр қуатымен қамтамасыз етіп, теңіз суынан тұщы су алуға көмектесті.
Жаңа АЭС туралы әңгіме 20 жылдан астам уақыт жүрді, серіктестер түрлі елдерден ізделді. 2013 жылғы қарашада Канада Сыртқы істер министрі Джон Бэрд Қазақстанға алғаш рет сапармен келді. Сол кезде екі ел атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. «Радиоточка» сайты бұл қадам Ресейді қазақстандық атом саласынан ығыстырудың алғашқы қадамы болмас па екен деп жазған еді. Кейін, 2010 жылдардың ортасында, АЭС жобасы бірнеше рет кейінге шегерілді, алаңдар мен мерзімдер өзгерді. Сайт сол кезде құрылыстың болашағы күмәнді екенін жазды.
Дауға 2024 жылғы референдум нүкте қойды. Нәтижесінде бірінші станцияны Ресей салатын болды. Ал Қытай, Франция және Оңтүстік Корея келіссөздерге ықтимал серіктес ретінде қатысты.
Қазақстанда екінші АЭС бола ма
Иә. Үкімет екінші станцияның құрылысы туралы қаулыны 2026 жылғы 26 қаңтарда қабылдады. Оның жұмыс атауы — «Мойынқұм». Ол да Балқаш жағасында, Алматы облысының Жамбыл ауданында орналасады және әрқайсысы 1200 МВт болатын екі блоктан тұрады. Вендор, яғни технология жеткізуші әлі түпкілікті таңдалған жоқ. 2025 жылғы маусымда консорциум көшбасшысы ретінде қытайлық CNNC аталған еді.
2026 жылғы 17 сәуірде атом саласын 2050 жылға дейін дамыту стратегиясы бекітілді. Оған сәйкес Қазақстанда кемінде үш АЭС болады. Үшінші станция үшін алаңдар зерделеніп жатыр, ықтимал нұсқалар ретінде Курчатов пен Қостанай аталды. Жоба жаңалықтарын Атом энергиясы агенттігі жариялап отырады.
