Қазақстанның Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі елде тіркелген «Яндекс» тобының бес компаниясына жоспардан тыс тексеру жүргізеді. Ведомство олардың қазақстандық пайдаланушылардың дербес деректерін қалай сақтайтынын және қорғайтынын анықтайды. Бұл туралы 10 қарашада Премьер-министрдің орынбасары – жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев депутаттық сауалға берген жауабында мәлімдеді. Тексерулер қараша айының соңына дейін аяқталуы тиіс.
Тексеру «Яндекс Казахстан», «Yandex Bastau», «Яндекс.Такси Корп», «Яндекс.Еда Казахстан» және «Яндекс LLP» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерінде өтеді. Министрлік компаниялардың дербес деректер туралы заңды сақтайтын-сақтамайтынын жан-жақты бағалайды: пайдаланушылар туралы мәліметтер ел ішінде сақтала ма (мұны деректерді оқшаулау деп атайды), оларды қорғау үшін қандай ұйымдастырушылық және техникалық шаралар қолданылады. Заң бұзушылық анықталса, ведомство оны жою жөнінде ұсынымдар береді және кінәлілерді әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесін қарайды. Министрлік тексеру қорытындысын журналистерге хабарлауға уәде берді.
Тексеруге Құрылтай депутаты Ләззат Жылқыбаеваның сауалы себеп болды. Ол 14 қазанда Бас прокуратура мен цифрлық даму министрінен қазақстандықтардың деректері нақты қай елде және қандай ережемен өңделетінін анықтауды сұраған. Депутаттың айтуынша, телефон нөмірлері, мекенжайлар, сапар бағыттары мен төлем деректері өтетін сервис шетелдегі ақаудың кесірінен тоқтап қалған.
Әңгіме 11 қазандағы іркіліс жайында. Сол күні Қазақстанда Яндекс Go таксиі мен курьерлік жеткізу қызметі істемей қалды: пайдаланушылар көлік те, курьер де шақыра алмады. Компания өз сервистері бөлінген инфрақұрылымда жұмыс істейтінін, тапсырмалардың бір бөлігі түрлі елдердегі серверлерде өңделетінін түсіндірді. Сондықтан шетелдегі бір құрамдас бөліктің істен шығуы қазақстандық пайдаланушыларға да әсер еткен. Компания Қазақстан заңдарын сақтайтынын, қазақстандықтардың деректері ел ішінде және Қазақстан заңнамасына сай тиісті қорғауды қамтамасыз ететін юрисдикцияда сақталатынын да мәлімдеді. Яндекс Go жұмыс істемей тұрғанда inDrive-тағы сапар бағасы шамамен үш есе өсті, ал 13 қазанда Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі компанияға ескерту жасады.
Қазан айының ортасында министрлік 2026 жылы «Яндекс» тексерілмегенін, жоспардан тыс тексеруге негіз болатын шағым мен өтініш түспегенін айтқан еді. Сол кезде ведомство заң бойынша шетелдік платформалар қазақстандықтардың дербес деректерін ел ішіндегі базаларда сақтауға міндетті екенін еске салды. Дегенмен деректерді қорғау және оларды шетелге беру талаптары орындалса, платформалар техникалық процестердің бір бөлігі үшін шетелдік серверлерді пайдалана алады. Министрліктің айтуынша, аса маңызды құрамдас бөліктерді оқшаулау мен резервтік серверлерге қатысты қатаңырақ ережелер әзірге заңнамаға енгізілуі мүмкін түзетулер ретінде ғана талқыланып жатыр.
