Нидерланды үкіметі 2035 жылға қарай орталық мемлекеттік аппараттағы 25 мың штат бірлігін қысқартуды жоспарлап отыр. Бұл шамамен 160 мың қызметкердің 16 пайызына жуық. Жоспарды 26 қазанда тиімді басқару мәселелері жөніндегі мемлекеттік хатшы Эрик ван дер Бург парламентке жолдаған хатында баяндады. Үкімет шенеуніктер атқаратын жұмыстың едәуір бөлігін жасанды интеллектке (ЖИ) жүктемек.
Қысқарту 2035 жылға қарай шамамен 3,5 млрд еуро үнемдеуге мүмкіндік береді деп күтілуде. Алдыңғы үкімет бұдан да көп қысқартуды көздеген еді: штаттың 22 пайызын, яғни 35 мыңға жуық адамды. Binnenlands Bestuur басылымының есебінше, жаңа жоспар бойынша да көптеген ведомство штатын шамамен 20 пайызға, ал кейбір ұйымдар 45, тіпті 60 пайызға қысқартуға мәжбүр болады.
Жоспарда ЖИ-ге ерекше рөл берілген. Чат-боттар мен басқа да ЖИ бағдарламалары күнделікті әкімшілік жұмысты және азаматтармен байланысты өз мойнына алады, соның ішінде сұрақтарға тәулік бойы жауап береді. Технология үкімет шешімдерін әзірлеп, орындайтын қызметкерлер санын да азайтуға тиіс. ЖИ-ден күтілетін нақты мақсаттар мен үнемдеу есептерін үкімет 2027 жылдың бірінші тоқсанында ұсынуға уәде берді.
Дегенмен ван дер Бургтің өзі ЖИ «ғажайып ем емес» екенін ескертеді. Хатта бұрынғы цифрландыру жобалары жиі керісінше нәтиже бергені мойындалған: ведомстволарда жаңа міндеттер пайда болып, штат та, сырттан тартылған IT-мердігерлерге кететін шығын да өскен. Көптеген ұйым әлі күнге дейін ескірген ақпараттық жүйелермен жұмыс істейді.
ЖИ-ден бөлек, үкімет мемлекеттік аппараттың жұмысын басқа жолдармен де жеңілдетпек:
- азаматтар мен бизнес әр ведомствоны жағаламауы үшін «бір терезе» қағидатына көшу;
- мемлекеттік сайттар санын азайту — қазір олардың 1700-ге жуығы тіркелген;
- әр министрліктің жеке IT-жүйесінен бас тартып, сатып алуды орталықтандыру;
- жылына 400-ге жуық саясатты бағалаудың орнына небәрі 10–20 бағалау жүргізу.
Үкімет жұмысқа қабылдауға толық тыйым салудан бас тартты: оның бағалауынша, мұндай тыйым бұрын тәжірибелі қызметкерлерді кетіріп, жаңа мамандардың келуіне кедергі келтірген. Мемлекеттік қызметті жаңартудың көпжылдық жоспарын үкімет жарты жыл ішінде дайындауы тиіс.
Еуропа елдерінің үкіметтері мемлекеттік қызметтегі чат-боттарға әртүрлі қарайды. Мысалы, Швеция билігі шенеуніктерге ChatGPT пен Claude-қа қолжетімділікті жапты, олардың орнына тексеруден өткен Microsoft Copilot қалдырылды.
