Қазақстандағы хабарландыру сайттары Ұлттық банктің Антифрод-орталығынан оның базасына енген адамдар туралы мәлімет алып, сол дерек бойынша алаяқтардың аккаунттары мен хабарландыруларын бұғаттай алады. Ұлттық банк осындай тетікті қарастырып отыр. Сатып алушы үшін бұл жалған сатушыны алдын ала төлем алғанға дейін сайттан алып тастауға мүмкіндік береді деген сөз.
«Өзара іс-қимылдың ықтимал тетіктерінің бірі ретінде алаңдарға адамдар туралы мәлімет беруді қарастырып отырмыз», — деді Ұлттық банкте. Дерек алмасу екі жақты болуы мүмкін: сайттар да орталыққа алаяқтық жарнама мен жалған сатушылар туралы хабарлай алады. Қай сайттар қолжетімділік алатынын реттеуші нақтыламады.
Алаңдар Антифрод-орталыққа қосылып қойған. Ақпараттық-жарнамалық сауда алаңдарын орталықпен міндетті түрде интеграциялауды Сауда және интеграция министрлігінің 2026 жылғы 14 тамыздағы бұйрығы талап етеді. Бұйрыққа сәйкес, алаңдарда хабарландыру орналастыру кезінде алаяқтық белгілерін анықтап, оның алдын алатын бағдарлама болуға тиіс. Пайдаланушылардың күдікті әрекетін анықтау тәртібі мен орталықпен жұмыс ережесін министрлік бекітеді.
Антифрод-орталықтың өзі күдікті операцияларды іздемейді және кімді бұғаттау керегін шешпейді. Мұны дерек алмасуға қатысушылар өз жүйелері арқылы жасайды, ал орталық мәліметті жинап, басқа қатысушыларға жеткізеді. Ұлттық банк жүйенің жұмысы мен оған қолжетімділікке жауап береді, бірақ алаңдарға талап қоймайды.
Мұндай шараға жалған интернет-дүкендер арқылы алдаудың тез көбеюі түрткі болды. Антифрод-орталықтың дерегінше, 2024 жылы мұндай 2 430 жағдай тіркелсе, 2025 жылы олардың саны 18 163-ке, ал 2026 жылы 34 268-ге жетті. Бұл екі жыл бұрынғыдан 14 есе көп. 2026 жылдың қай кезеңіне қатысты екенін Ұлттық банк нақтыламады. Қазір бұл орталық тіркейтін оқиғалар арасындағы алаяқтықтың ең көп тараған түрі.
Ұлттық банктің Антифрод-орталығы 2024 жылдың шілдесінде іске қосылды. Бұл — күдікті операциялар туралы дерек алмасу жүйесі. Оған банктер, төлем және микроқаржы ұйымдары, ұялы байланыс операторлары, полиция мен басқа да мемлекеттік органдар қосылған. Бұған дейін орталық 127 млрд теңгенің операциясын бұғаттағаны хабарланған. Көктемде орталық Kolesa.kz және Krisha.kz сайттарымен күдікті нөмірлер туралы дерек алмасуға келіскенін айтқан еді.
Тетік іске қосылғанша сақтық сатып алушының өз мойнында. Бейтаныс сатушыға тауарды «брондау» үшін алдын ала ақша аудармаңыз, пікірлер мен аккаунт тарихын тексеріңіз, сайттың чатынан мессенджерге ауыспаңыз және «төлемге» деп жіберілген сілтемелерге өтпеңіз. Алданып қалсаңыз, аударымды тоқтату үшін бірден банкке хабарласып, 102 нөмірі арқылы полицияға арыз беріңіз. Жақында ІІМ қысқы шина сататын алаяқтардан да сақтандырған еді: олар алдын ала төлемді алған соң жоғалып кетеді.
