БҰҰ-ның Украина жөніндегі тәуелсіз халықаралық тергеу комиссиясы Ресей Украина энергетикасын жүйелі түрде қирату арқылы адамзатқа қарсы қылмыс жасады деген қорытындыға келді. Комиссияның БҰҰ Бас Ассамблеясына арналған жаңа баяндамасында электр станциялары мен жылу орталықтарына берілген соққылар мемлекеттік саясаттың бөлігі болғаны айтылған. Оның мақсаты – бейбіт тұрғындарды жарықтан және өмірлік маңызды басқа да қызметтерден айырып, оларға азап шектіру. Комиссия баяндаманы 26 қазанда ұсынды, ал комиссия төрағасы Эрик Мёсе Нью-Йорктегі баспасөз мәслихатында оның қорытындыларын таныстырды.
Комиссияның бағалауынша, Ресей билігі әскери қылмыс та жасаған – бейбіт нысандарға әдейі соққы берген. Энергожүйеге жүйелі шабуылдарды комиссия «өзге де адамгершілікке жатпайтын әрекеттер» түріндегі адамзатқа қарсы қылмыс деп саралады. БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі басқармасының баспасөз хабарламасында ресейлік қолбасшылар ірі қалалардағы жылу электр орталықтарын нысанаға алғаны және олардың адамдар үшін, әсіресе қыста, қаншалықты маңызды екенін түсінгені атап өтілген. Комиссия дерегінше, ресейлік лауазымды тұлғалар жаңа соққылар туралы ашық жариялап, мұндай шабуылдардың жоспары барын да айтқан.
Комиссия энергетикаға соққыларды 2022 жылдың күзінен бастап зерттеді, 2025–2026 жылдардағы өткен қысқа ерекше назар аударды. Уақыт өте келе шабуылдар жиілеп, күшейіп, барған сайын көп өңірді қамти бастады: Ресей елге бір мезетте жүздеген дрон мен зымыранды жиі ұшыратын болды. Өткен қыста аяз минус 21 градусқа дейін жетіп, миллиондаған украиналық ұзақ уақыт жылусыз, жарықсыз, сусыз және газсыз қалды. Әсіресе қарттар мен қозғалуы шектеулі адамдар қатты зардап шекті. Қорытындылар тоғыз облыстың – Днепропетровск, Житомир, Запорожье, Киев, Николаев, Одесса, Полтава, Харьков және Херсон облыстарының 255 тұрғынының айғақтарына, сондай-ақ Украина билігінің, дәрігерлер мен қоғамдық ұйымдардың деректеріне негізделген.
«Суық түсе бастағанда шабуылдар қайта күшейді, бұл бейбіт тұрғындардың өмірі мен денсаулығына төнген қауіпке байланысты қатты алаңдатады», – деді Эрик Мёсе. Оның сөзі баяндама жарияланған күні-ақ расталды: 26 қазанда «Укрэнерго» Ресей шабуылдарынан кейін алты облыста – Днепропетровск, Донецк, Запорожье, Харьков, Чернигов және Сумы облыстарында жарық қайта сөндірілгенін хабарлады. Ал кешке Ресей Киевке баллистикалық зымырандармен соққы берді, содан кейін астанада электр қуаты шұғыл түрде сөндірілді.
Баяндаманың тағы бір маңызды қорытындысы шетелдіктерді жалдауға қатысты. Комиссия Ресей билігі өз әскерін толықтыру үшін 29 елдің азаматтарымен адам саудасын жасағанына нақты дәлел тапты. Жалдаушылар өздерін мемлекет мақұлдаған заңды компаниялар ретінде таныстырып, алдау мен мәжбүрлеу әдістерін қолданған. Ер адамдарды Ресей Қорғаныс министрлігімен орыс тіліндегі келісімшартқа қол қоюға мәжбүрлеп, майданға жіберген. Олардың көбі қаза тапқан, хабарсыз кеткен немесе тұтқынға түскен.
Комиссия Украина қорғаныс күштерінің Ресейдегі және басып алынған аумақтардағы энергетика нысандарына берген соққыларын да зерттеуге тырысты, бірақ Мәскеу оны ол жаққа жібермеді және сұрауларына жауап бермеді. Комиссия бейбіт тұрғындар мен азаматтық нысандарға шабуылдарды тоқтатуға, ал адам саудасының құрбаны болғандардың бәрін Ресей әскерінен босатуға шақырды.
Украина жөніндегі тәуелсіз комиссияны 2022 жылы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесі құрған, оның құрамында Мёседен бөлек Пабло де Грайфф пен Вринда Гровер бар. Бұған дейін комиссия Ресей билігі жасап жатқан азаптау мен күштеп жоғалтуды адамзатқа қарсы қылмыс деп таныған болатын. Украина энергетикаға соққыларды тоқтатуды талап етіп отыр: жуырда Зеленский өзара энергетикалық бітім жасауды ұсынды – егер Ресей Украина энергожүйесіне соққы беруді тоқтатса, Украина да ресейлік мұнай өңдеу зауыттарын атқыламайды. Алайда Кремль келіссөздер кезінде соққыларды тоқтатудан бас тартты.
