2026 жылы Қазақстанда ең көп сұранысқа ие мамандықтар — дәрігерлер (акушер-гинекологтар, педиатрлар, анестезиологтар), жұмысшылар (электриктер, дәнекерлеушілер, слесарьлар, механиктер, машинистер, жүргізушілер), автоматтандыру инженерлері және IT-әзірлеушілер. Мұндай тізімді 2026 жылғы қазанда Еңбек министрлігі атады. Ал жоғары оқу орындарының түлектері бұрын-соңды болмаған көп, бірақ Ғылым және жоғары білім министрлігінің бағалауынша, олардың шамамен 40%-ы мамандығы бойынша жұмыс істемейді.
2026 жылы қандай мамандықтарға сұраныс бар
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректеріне қарағанда, адам ең көп жетіспейтін сала — медицина. Дәрігерлердің бос орындарына түскен түйіндемелер саны мынадай:
| Мамандық | Бос орын | Түйіндеме |
|---|---|---|
| Акушер-гинеколог | 469 | 100 |
| Педиатр | 448 | 139 |
| Анестезиолог-реаниматолог | 300 | 75 |
Онкологтар, неонатологтар және эндокринологтар да жетіспейді. Медицинадан бөлек, министрлік тағы үш топты атайды:
- жұмысшы мамандықтары — электриктер, механиктер, слесарьлар, дәнекерлеушілер, машинистер, жабдық операторлары, құрылысшылар, жүргізушілер;
- инженерлер — әсіресе өндірісті автоматтандыру мамандары;
- цифрлық мамандықтар — бағдарламалар мен қосымшалар әзірлеушілері, сондай-ақ цифрлық құралдармен және жасанды интеллектпен жұмыс істей алатын адамдар.
Министрліктің болжамы бойынша, 2035 жылға дейін экономикаға 2,9 млн қызметкер қажет болады, оның жартысынан көбі — жұмысшы мамандықтары. 2026 жылы Еңбек министрлігі елге ең қажет мамандықтар тізбесін 51-ден 174-ке дейін кеңейтті. Оған инженерия, құрылыс, өңдеу өнеркәсібі, биотехнология, жасыл және атом энергетикасы қосылды. Бұл тізбе, атап айтқанда, білікті шетелдік мамандардың Қазақстанға келуін жеңілдету үшін қолданылады.
Түлектердің қаншасы мамандығы бойынша жұмыс табады
2026 жылы жоғары оқу орындарын 193 мыңнан астам адам бітірді. Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбектің айтуынша, бұл — рекорд. Оның сөзінше, түлектердің шамамен 40%-ы түрлі себеппен мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Еңбек министрлігінде бір жыл бұрын «30%-дан астам» деген көрсеткіш айтылған еді.
BES.media келтірген Ғылым және жоғары білім министрлігінің деректері бойынша, жұмысқа орналасқан түлектердің жалпы үлесі мынадай:
- 2023 жыл — 78%;
- 2024 жыл — 80%;
- 2025 жыл — 76%.
Тіпті автоөнеркәсіпке байланысты бағыттардағы инженерлердің арасында мамандығы бойынша жұмыс істейтіндердің үлесі үшінші жыл қатарынан азайып келеді: 2023 жылы — 75%, 2024 жылы — 72%, 2025 жылы — 69%.
Түлектер неге мамандығы бойынша жұмыс істемейді
Министрліктер мәселе адам тапшылығында емес, түлектердің білімі жұмыс берушілердің талабына сай келмеуінде деп түсіндіреді. Еңбек вице-министрі Асқар Биахметов 2025 жылы қарапайым мысал келтірді. Талапкердің ҰБТ балы қалаған мамандығы бойынша грантқа жетпейді де, ол грант бар жерге түседі. Төрт жылдан кейін ол өзі таңдамаған мамандық бойынша диплом алады.
Бұл мәселе жаңа емес. 2010 жылдардың ортасында «дипломы бар жұмыссыздар» туралы «Радиоточка» да жазған. 2020 жылы Білім министрлігі 129 жоғары оқу орнының 61-інде түлектердің жұмысқа орналасуы 50%-дан төмен екенін мойындады. Ол кезде мамандығы бойынша жұмысты ең аз тапқандар — жалпы медицина (44%), стоматология (51%) және шетел филологиясы (52%) түлектері. Ал ең жақсы көрсеткіш техникалық мамандықтарда болды: көлік, жылу энергетикасы, құрылыс.
Мемлекет не істеп жатыр
- Дуалды оқыту — студент колледжде оқи жүріп, кәсіпорында жұмыс істейді. Оған 552 колледждің 138 мың студенті қамтылған, 11 мыңға жуық кәсіпорын қатысады.
- Жұмыс берушілердің мақсатты тапсырысы — осылай тағы 43 мың студент оқиды.
- Кәсіби стандарттар — қызметкер не істей алуы керегін сипаттайтын құжаттар. Олардың саны қазір 864, оқу бағдарламалары соларға қарап жаңартылады.
- Жастар практикасы және қайта оқыту — түлектер мен жұмыссыздар қысқа мерзімді оқудан өтіп немесе субсидияланатын жұмыс орнында істей алады. Жастар практикасы арқылы 2026 жылы 25 мың адамды жұмысқа орналастыру жоспарланған.
Бос жұмыс орындары мен қайта оқыту бағдарламаларын Enbek.kz электрондық еңбек биржасынан немесе тұрғылықты жердегі жұмыспен қамту орталығынан табуға болады.
