«ҚазМұнайГаз» (ҚМГ) мұнай қымбаттаған сайын көбірек табыс табады. Өзі аз өндірсе де солай. 2026 жылдың бірінші жартысында Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы 28%-ға өсіп, баррелі 92,31 долларға жетті. Осы уақытта ҚМГ-ның таза пайдасы 69%-ға артып, 904 млрд теңге болды. Ал өндіріс 4,6%-ға азайды. Ел үшін қымбат мұнай – көбірек валюта. 2026 жылғы қазанда баррель 100 доллардан жоғары тұрды, ал теңге долларға шаққанда шамамен 455-ке дейін нығайды.
ҚазМұнайГаз деген не және компания кімге тиесілі
ҚМГ – Қазақстанның ұлттық мұнай-газ компаниясы. Ол мұнай мен газ өндіреді және өңдейді, мұнай құбырлары мен МӨЗ-дерге иелік етеді. Сондай-ақ үш ірі жобада үлесі бар: Теңізде (20%), Қашағанда (16,88%) және Қарашығанақта (10%). Басты акционері – «Самұрық-Қазына» қоры. Акциялардың бір бөлігі Ұлттық банкке тиесілі.
2022 жылғы желтоқсанда ҚМГ IPO өткізді, яғни акцияларын алғаш рет жұртқа сатты. Инвесторларға компанияның 3%-ы бір акциясы 8 406 теңгеден сатылып, 153,8 млрд теңге жиналды. Соманың жартысына жуығын – 48,5%-ын қарапайым қазақстандықтар салды. ҚМГ акциялары KASE биржасында саудаланады, олардың бағасы көбіне мұнай бағасына қарай өзгереді.
Мұнай бағасы ҚазМұнайГаздың пайдасына қалай әсер етеді
2026 жылғы бірінші жартыжылдықтың қорытындысы мұны анық көрсетеді. Мұнай қымбаттады, өндіріс азайды, бірақ түсім де, пайда да өсті.
| Көрсеткіш | 2025 жылғы 1-жартыжылдық | 2026 жылғы 1-жартыжылдық |
|---|---|---|
| Brent-тің орташа бағасы | шамамен 72 доллар | 92,31 доллар |
| Түсім | 4,5 трлн теңге | 5,57 трлн теңге |
| Таза пайда | шамамен 535 млрд теңге | 904 млрд теңге (+69%) |
| Мұнай мен конденсат өндіру | 13,04 млн тонна | 12,44 млн тонна (−4,6%) |
| «Теңізшевройлдан» түскен дивиденд | 328 млрд теңге | 441 млрд теңге |
ҚМГ пайдасының көп бөлігін өз кәсіпшіліктері емес, бірлескен кәсіпорындардағы үлестері береді. Ең алдымен – Теңіз. Жарты жылда олардың үлесі 54%-ға өсіп, 537 млрд теңгеге жетті. Әлсіз тұсы – қарыз. Таза қарыз (қарыздан шоттағы ақшаны шегергендегі сома) 2025 жылдың соңындағы 375 млрд теңгеден 2026 жылғы 30 маусымда 983 млрд теңгеге дейін өсті. Компания мұны депозиттегі ақшаны «Самұрық-Қазына» облигацияларын сатып алуға жұмсағанымен түсіндірді.
Мұнай 30 доллар болғанда: 2015–2016 жылдары не болды
Мұнайға тәуелділіктің екінші жағы он жыл бұрын байқалды. 2015 жылғы 20 тамызда Қазақстан теңгені еркін айналымға жіберді. Бір күнде доллар 188 теңгеден 255 теңгеге дейін қымбаттады. 2015 жылдың соңында «Радиоточка» ҚМГ мұнай 30 доллар, бағам долларға шаққанда шамамен 360 теңге болған жағдайдағы жұмысын есептеп жатқанын жазды. Ең нашар болжам расталды. 2016 жылғы қаңтарда Brent 30 доллардан төмен түсті, ал теңге одан әрі әлсіреді.
Сол кезде компания да, бюджет те қиын кезеңді бастан өткерді. Түсім азайды, ал долларлық қарыздар теңгемен есептегенде ауырлай түсті. Сол жылдардың сабағы мынадай: бюджетті мұнайдың сақ бағасымен жоспарлап, артық табысты Ұлттық қорға жинай бастады.
Мұнай бағасы бюджет пен теңге бағамына қалай әсер етеді
2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет мұнайдың баррелі 60 доллар, бағам долларға 540 теңге болады деп есептелген. 2027 жылғы бюджет жобасына 70 доллар енгізілді. Ұлттық экономика министрлігінің хабарлауынша, бұл 18-ге жуық халықаралық ұйымның орташа болжамы. Мұнай жоспардағыдан қымбат болса, мұнайшылардан түсетін салық пен Ұлттық қорға түсетін қаражат көбейеді.
Бағаммен байланыс тікелей. Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің 2026 жылғы 23 қазандағы сөзіне қарағанда, мұнай өткен жылғы шамамен 60 доллардан 100 доллардан асқанға дейін қымбаттады. Елдің экспорттық түсімі 27%-ға өсті. Экспорттаушылар валютаны көбірек сатады, сондықтан теңге нығаяды. 2026 жылғы 28 қазанда ресми бағам долларға 455,63 теңге болды. Бюджет жоспарында бұл көрсеткіш 540 теңге еді.
- Мұнай қымбат болса: елде валюта көбейеді, теңге нығаяды, ҚМГ пайдасы мен Ұлттық қорға түсетін қаражат артады.
- Мұнай арзан болса: валюта азаяды, теңге әлсірейді, импорт қымбаттайды, бюджет Ұлттық қордан көбірек алуға мәжбүр болады.
- Бір ерекшелігі: теңге нық болғанда долларлық түсім теңгеге аударғанда азаяды. Сондықтан бюджет қымбат мұнайдан күткендей көп ұтпайды.
Энергетика министрлігінің дерегі бойынша, отын-энергетика кешенінің ЖІӨ-дегі үлесі шамамен 16%. 2025 жылы Қазақстан 78,7 млн тонна мұнай экспорттады. Оның 64,8 млн тоннасы КҚК құбыры арқылы жіберілді.
ҚМГ есептері компанияның kmg.kz сайтында, бюджет көрсеткіштері Қаржы министрлігінің сайтында жарияланады.
