Ұзақ мерзімде БЖЗҚ-дағы зейнетақы жинақтары инфляциядан озады, бірақ аз ғана және әр жыл сайын емес. Қор деректеріне қарағанда, 1998 жылдан 2026 жылғы 1 тамызға дейін жинақталған табыстылық 1 111,11%, ал жинақталған инфляция 1 001,29% болды. Соңғы он жылда жылдық табыстылық баға өсімінен үш рет қалып қойды: 2016, 2022 және 2025 жылдары. 2026 жылы да артта қалу жалғасты. Қаңтар мен қыркүйек аралығында зейнетақы ақшасы 2,91% табыс әкелді, ал инфляция 6,9% болды.
БЖЗҚ табыстылығы жылдар бойынша: инфляциядан оза ма
Табыстылық – қордың бір жылда жинақ сомасына қанша пайыз табыс тапқаны. Егер ол инфляциядан төмен болса, шоттағы ақша сырттай өседі, бірақ оған азырақ зат сатып алуға болады. Мұндай нәтижені теріс нақты табыстылық деп атайды.
| Кезең | БЖЗҚ табыстылығы | Инфляция |
|---|---|---|
| 2016 жыл | 7,95% | 8,5% |
| 2022 жыл | 6,55% | 20,3% |
| 2025 жыл | 7,43% | 12,3% |
| 2026 жылғы қаңтар – қыркүйек | 2,91% | 6,9% |
| 1998 жыл – 2026 жылғы 1 тамыз (жинақталған) | 1 111,11% | 1 001,29% |
Онжылдықтың қалған жылдарында табыстылық инфляциядан жоғары болды. 2016, 2022 және 2025 жылдардың деректерін BES.media БЖЗҚ шолуларына сүйеніп келтіреді, 2026 жылғы деректер – қордың өзінікі.
2025–2026 жылдардағы құлдыраудың басты себебі – валюта бағамы. Негізгі портфельдің 41%-дан астамы долларға салынған. Теңге нығайғанда бұл салымдар теңгемен есептегенде арзандайды. 2025 жылы доллар 525,11 теңгеден 505,53 теңгеге дейін, ал 2026 жылғы 1 қыркүйекке қарай 462,31 теңгеге дейін арзандады. Қордың айтуынша, басқару сапасын қысқа кезеңмен бағалау дұрыс емес. Пайыздық табыс бағамның күрт ауытқуын әрдайым жаба алмайды.
Зейнетақы жинақтарын кім басқарады
БЖЗҚ ақшаны өзі инвестицияламайды. Ол шоттарды жүргізеді, жарналарды қабылдайды және зейнетақы төлейді. Зейнетақы активтерінің басым бөлігі, 2025 жылдың соңында 99,6%-ы, Ұлттық банктің басқаруында. Салымшылар ақшаның бір бөлігін жеке басқарушы компанияларға бере алады.
Бұл тәртіп 2013–2014 жылдары жеке зейнетақы қорлары бір БЖЗҚ-ға біріктірілгенде пайда болды. 2014 жылғы 1 сәуірден бастап зейнетақы активтерін Ұлттық банк басқарады. Сол кезде «Радиоточка» бірыңғай қор зейнетақы ақшасы үшін «оңтайлы құрылым» бола ма деген мәселені талқылаған. Содан бері Ұлттық банктің таза инвестициялық табысы 14,68 трлн теңгеден асты. Бұл – барлық зейнетақы жинақтарының шамамен 41%-ы. Kazinform атап өткендей, зейнетақы жүйесі дамыған елдерде табыстың үлесі әдетте 80%-дан жоғары.
2026 жылғы 1 қазанда жүйеде 28,27 трлн теңге зейнетақы активі болды. 2026 жылғы қыркүйектен бастап салымшылар шектен асқан бөлігін ғана емес, бүкіл жинағын жеке басқарушыларға бере алады.
Тұрғын үй мен емделуге зейнетақы жинағынан қанша алынды
2021 жылдан бері қазақстандықтар БЖЗҚ-дан тұрғын үй мен емделуге 5,8 трлн теңгеден астам қаражат алды. Ең көбі 2021 және 2025 жылдары алынды. Кейбір жылдары алынған сома жаңа жарналардан асып кетті.
| Жыл | Тұрғын үйге | Емделуге |
|---|---|---|
| 2021 | 2,5 трлн теңге | 127 млрд теңге |
| 2022 | 703,3 млрд теңге | 192,4 млрд теңге |
| 2023 | 171 млрд теңге | 100,4 млрд теңге |
| 2024 | 397 млрд теңге | 174 млрд теңге |
| 2025 | 824,4 млрд теңге | 392 млрд теңге |
| 2026 жылғы 1 қаңтар – 1 маусым | 318,2 млрд теңге | 333 млн теңге |
БЖЗҚ деректерін Nur.kz келтіреді. Мұндай қаражат көп адамға баспана алуға көмектесті. Бірақ болашақ зейнетақыны азайтты, өйткені қазір алынған ақша енді инвестициялық табыс әкелмейді.
2026 жылы зейнетақы жинағын алуға бола ма
Тек жеткіліктілік шегінен асқан соманы ғана алуға болады. Жеткіліктілік шегі – болашақ зейнетақы үшін шотта міндетті түрде қалуға тиіс ең төменгі сома. 2026 жылғы 5 маусымнан бастап БЖЗҚ шекті жаңа әдістемемен есептейді. Шек 79%-ға және одан да көп өсті, ал зейнет жасына жақындағандар үшін екі еседен астам артты.
- 20 жас – 6,6 млн теңге;
- 30 жас – 9,7 млн теңге;
- 40 жас – 13,3 млн теңге;
- 50 жас – 17,5 млн теңге;
- 60 жас – 22,5 млн теңге;
- 62 жас – 23,5 млн теңге.
БЖЗҚ дерегі бойынша, қайта есептелгеннен кейін жинағы шектен асатындар 30 мыңнан сәл ғана көп. Ескі әдістеме бойынша мұндай адамдар шамамен 500 мың болған. Еңбек министрлігінің түсіндіруінше, бұрынғы есеп адам өмір бойы жарнаны үзіліссіз төлейді деген болжамға сүйенген, ал іс жүзінде бұлай сирек болады.
Жинағыңызды тексеріп, артық соманы алуға бола ма, жоқ па, оны enpf.kz сайтындағы жеке кабинеттен немесе eGov арқылы білуге болады.
