«Мәңгілік Ел» орыс тіліне «Вечная страна» немесе «Вечное государство» деп аударылады. Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2014 жылғы 17 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауында осы ұғымды Қазақстанның ұлттық идеясы деп жариялады. 2015–2016 жылдары идея қазақстандық бірегейлік туралы жарлықта және Патриоттық актіде бекітілді. Қасым-Жомарт Тоқаев тұсында басқа ұстанымдар алға шықты: «Әділетті Қазақстан» және «Заң мен Тәртіп». 2026 жылғы жаңа Конституцияда «Мәңгілік Ел» деген сөз жоқ.
Мәңгілік Ел дегеніміз не
Бұл – мәңгі өмір сүретін, тарихта жойылып кеткен бұрынғы қазақ мемлекеттерінің тағдырын қайталамайтын мемлекет туралы арман. Назарбаев «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауында: «Ендеше, Қазақ Елінің Ұлттық Идеясы – Мәңгілік Ел!» деді. Сол мәтінде ол бұл ұғымды 2012 жылғы желтоқсанда жариялаған «Қазақстан-2050» стратегиясының түп қазығы етіп алғанын айтты.
2014 жылы бұл ұғым көп талқыланды. Журналистер мен сарапшылар оның мазмұны туралы таласты: бұл тек қазақ тарихы ма, әлде елдің барлық тұрғынына ортақ идея ма? Билік бұған құндылықтар тізімімен жауап берді.
Мәңгілік Елдің жеті құндылығы
Назарбаев оларды 2014 жылғы желтоқсанда Тәуелсіздік күніне арналған салтанатты жиында атады. Кейін бұл тізім «Мәңгілік Ел» Патриоттық актісіне енді:
- Тәуелсіздік және Астана.
- Жалпыұлттық бірлік, бейбітшілік пен келісім.
- Зайырлы мемлекет және жоғары руханият.
- Инновацияға негізделген тұрақты экономикалық өсім.
- Жалпыға ортақ еңбек қоғамы.
- Тарихтың, мәдениет пен тілдің ортақтығы.
- Ұлттық қауіпсіздік және Қазақстанның әлемдік және өңірлік мәселелерді шешуге қатысуы.
Ұлттық идея қалай насихатталды
| Қашан | Не болды |
|---|---|
| 2014 жылғы 17 қаңтар | Президент Жолдауы: «Мәңгілік Ел» ұлттық идея деп жарияланды |
| 2014 жылғы желтоқсан | Мәңгілік Елдің жеті құндылығы аталды |
| 2015 жылғы 28 желтоқсан | № 147 Жарлықпен Қазақстандық бірегейлік пен бірлікті нығайту және дамыту тұжырымдамасы бекітілді. Оның негізі ретінде Мәңгілік Ел аталды |
| 2016 жылғы 26 сәуір | Қазақстан халқы Ассамблеясының XXIV сессиясы «Мәңгілік Ел» Патриоттық актісін қабылдады |
Идея мектептерде, жоғары оқу орындарында және мемлекеттік қызметте жиі айтылды, оны қолдауға арналған патриоттық акциялар өтті. Астананың басты даңғылдарының бірі және ондағы салтанатты арка «Мәңгілік Ел» атауын алды. Арка 2011 жылғы 16 желтоқсанда, Тәуелсіздіктің 20 жылдығына орай ашылды.
Тоқаев тұсында идеяға не болды
Назарбаев 2019 жылы президент қызметінен кеткен соң «Мәңгілік Ел» сөзі ресми сөйлеулерде сирек айтыла бастады. Тоқаев алдымен «Халық үніне құлақ асатын мемлекет», кейін «Әділетті Қазақстан» туралы айтты. Соңғы жылдардың басты ұстанымы – «Заң мен Тәртіп» қағидаты. 2025 жылғы сәуірде Үкімет заң мен тәртіп идеологиясын насихаттаудың 2025–2030 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекітті.
2026 жылғы 15 наурызда референдумда жаңа Конституция қабылданды. Орталық референдум комиссиясының деректері бойынша, оны дауыс берушілердің 87,15%-ы қолдады. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді. Оның кіріспесі Қазақстанның біртұтас халқы атынан басталады. Онда «Заң мен Тәртіп» қағидаты мен Ұлы даланың мыңжылдық тарихы айтылады. Ал «Мәңгілік Ел» деген сөз жоқ.
2026 жылғы 24 қыркүйекте Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы сессиясында Тоқаев ұлттық идеология туралы пікірталас бұрыннан келе жатқанын айтты. Оның сөзінше, жаңа Конституция бұл мәселеге түпкілікті нүкте қойды. Яғни ортақ идеяның рөлі енді Ата Заңға берілді.
Бүгін Мәңгілік Елден не қалды
Қазір осы атаумен жеке мемлекеттік бағдарлама жоқ. Астанадағы даңғыл мен арка, кітаптар мен оқу құралдары, сондай-ақ құндылықтардың өзі қалды: бірлік, зайырлы мемлекет, еңбек, ортақ тарих пен тіл. Олардың көбі жаңа құжаттарға енді, бірақ басқа сөздермен айтылады. 2014 жылғы Жолдау мен 2015 жылғы Жарлықтың мәтінін «Әділет» заңнама базасынан оқуға болады.
