«Қазақ хандығы. Алмас қылыш» — Керей мен Жәнібек сұлтандардың Қазақ хандығын қалай құрғаны туралы Рүстем Әбдірашевтің тарихи фильмі мен сериалы. Жоба хандықтың 550 жылдығына Мәдениет министрлігінің тапсырысымен түсірілді. Мемлекет оған 1 млрд теңге бөлді, бірақ түсірілімге шамамен 2,2 млрд теңге қажет болды. Жетпеген ақшаны демеушілерден, халықтан жинады, қарызға да алды. Фильм кинотеатрларда 2017 жылғы қаңтарда шықты, сериал теледидардан көрсетілді, ал 2019 жылы екінші маусым — «Алтын тақ» шықты.
«Қазақ хандығы» сериалы қанша тұрды
2014 жылғы қарашада Мәдениет министрлігі 10 сериялық сериалға бюджеттен 1 млрд теңге бөлді. Бұл ақша жетпеді. Forbes Kazakhstan дерегінше, 2015 жылғы қарашада сценарийді қысқартқаннан кейін де фильм 2,167 млрд теңге тұрды. Бюджет ескі бағаммен есептелген еді, ал 2015 жылы теңге күрт құнсызданды.
| Қаражат көзі | Сомасы |
|---|---|
| Мемлекеттік бюджет (Мәдениет министрлігі) | 1 млрд теңге |
| Демеушілер (оның ішінде Baziss-A және Freedom Finance) | шамамен 280 млн теңге |
| qazaqeli550.kz сайтындағы халықтық жинақ | шамамен 1,3 млн теңге |
| Жалпы қажеттілік | шамамен 2,2 млрд теңге |
Сандар Forbes Kazakhstan-ның 2016 жылғы қыркүйектегі дерегі бойынша берілген. Жобаның түпкі құны туралы ресми есеп ашық дереккөздерде жоқ.
«Қазақ хандығын» неге қарызға түсірді
Түсірілім 2015 жылғы қыркүйекте Алматы облысы Ұйғыр ауданындағы Шошанай ауылының маңында басталды. Алаңда 350-ге жуық адам, 150 жылқы және 20 түйе жұмыс істеді. 2015 жылғы қарашада продюсер Арман Асенов Informburo-ға мемлекет берген ақша таусылғанын, түсірілім тобы қаражаттың бір бөлігін қарызға алып жатқанын айтты. Қорғаныс министрлігі тұруға орын мен атты полкті тегін берді.
2016 жылғы ақпанда режиссёр ауа райына байланысты бір күн жұмыс тоқтаса, шамамен 7 мың доллар шығын болатынын айтты. Ол кезде материалдың 45%-ға жуығы түсірілген еді. Бір ірі компания 100 млн теңге берді, одан басқа ірі жарна түспеді. Тұсаукесер бірнеше рет ауыстырылды: 2015 жылғы желтоқсанның орнына ол 2016 жылдың күзінде «Еуразия» кинофестивалінде өтті, ал фильм кең прокатқа 2017 жылғы 5 қаңтарда шықты.
«Алмас қылыш» не туралы және онда кімдер ойнады
Сюжет Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясының алғашқы кітабы «Алмас қылыш» романынан алынған. Әбілқайыр хан елді қатал басқарып, туыстары — Керей мен Жәнібек сұлтандарға сенбейді. Сұлтандар қазақ руларын Моғолстан жеріне бастап кетеді, Әбілқайыр оларға кедергі жасамақ болады. Сценарийін Тимур Жақсылықов пен Смағұл Елубай жазды, продюсерлері — Арман Асенов пен Іңкәр Әбдіраш. Рөлдерде — Қайрат Кемалов, Еркебұлан Дайыров, Досхан Жолжақсынов және басқалар.
Екінші маусым — «Қазақ хандығы. Алтын тақ» «Қазақфильмде» режиссёрдің компаниясымен бірге түсірілді. Оның киноверсиясы 2019 жылғы 21 наурызда шықты, ал 10 сериялық сериал фильмнен кейін екі айдай уақытта республикалық арналарда көрсетілуі тиіс еді. Режиссёр екінші бөлімнің бюджетін «өте қарапайым» деп атады.
«Қазақ хандығы. Алмас қылышты» қайдан көруге болады
«Алмас қылыштың» киноверсиясы ivi онлайн-кинотеатрының каталогында, шетелде Tubi сервисінде бар. Көрмес бұрын фильмнің бар-жоғын және көрсету шартын (жазылыммен немесе тегін) сол платформаның өзінен тексерген дұрыс. Заңды түрде көруге болатын басқа қазақстандық жобалар 2026 жылғы қазақша сериалдар шолуында жиналған.
Мемлекет қаржысымен түсірілген тарихи фильмдер ақтала ма
«Қазақ хандығының» кассалық табысы туралы деректі авторлары да, министрлік те жарияламаған. Бірақ жалпы көрініс белгілі. Tengrinews 2026 жылғы сәуірде келтірген деректерге сәйкес, бес жылда Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы 103 жобаны шамамен 19 млрд теңгеге қаржыландырған. Дайын болған 98 фильмнің тек 23-і кинотеатрларға, теледидарға немесе интернетке жеткен. Мемлекет қолдаған фильмдердің 2024 жылғы кассалық табысы шамамен 1,5 млрд теңге болды.
- 2025 жылы бюджеттен киноға 3,63 млрд теңге жұмсалды;
- 2026 жылға 5,91 млрд теңге жоспарланған;
- ерекше жағдай — «Qaitadan» фильмі: ол 1 млрд теңгеден астам табыс жинап, өз құнынан бес есеге жуық көп ақша тапты.
