Астананың бас жоспары — елорданың 2035 жылға дейін қалай өсетінін айқындайтын негізгі құжат. Оның қазіргі редакциясы 2026 жылғы 8 тамызда күшіне енді. Жоспар бойынша 2035 жылы қалада 2,3 млн-ға жуық адам тұрады. 33 млн шаршы метрден астам тұрғын үй, 178 мектеп және 206 балабақша салынады. 1,7 млн шаршы метр ескі үй бұзылады.
Астананың 2035 жылға дейінгі бас жоспарында не бар
Бас жоспар — қаланың алдағы жылдарға арналған сызбасы. Онда үйді, мектепті, жолды, саябақ пен зауытты қайда салу керегі, қай жерге тиісуге болмайтыны көрсетіледі. Жаңа редакцияны Үкімет 2026 жылғы тамызда бекітті. Есеп 2025 жылғы 1 қаңтардан басталады. Бірінші кезең 2030 жылға дейін, ал бүкіл жоспар 2035 жылға дейін есептелген.
| Көрсеткіш | 2025 (база) | 2030 | 2035 |
|---|---|---|---|
| Халық саны | 1,528 млн | 1,966 млн | 2,275 млн |
| Мектептегі орын | — | 182,4 мың | 256,2 мың |
| Жаңа мектептер | — | 123 | тағы 55 |
| Тұрғын үй пайдалануға беру | — | 15 млн шаршы метрден астам | барлығы 33,3 млн шаршы метр |
| Ескі үйді бұзу | — | 484 мың шаршы метр | барлығы 1,713 млн шаршы метр |
Тұрғын үй бойынша мақсат — әр адамға 30 шаршы метр. Ол үшін қаланың тұрғын үй қоры шамамен 68,3 млн шаршы метрге дейін өсуі керек. Бұзылатын үйдің 95%-ға жуығы — жеке үйлер, сондай-ақ саяжайлар, гараждар мен аласа ғимараттар. Балабақшада 159 мың орын қажет, бұл — 206 ғимарат.
Су мен экологияға жеке тоқталған. НФС-4 деген тәулігіне 210 мың текше метр су тазартатын жаңа станция салу жоспарланған. Нұра кен орнының жерасты суын пайдаланып, КОС-2 және КОС-3 тазарту құрылғыларын салмақ. Ауаны газ, ЖЭО-2 мен ЖЭО-3-ті жаңғырту және қоғамдық көлік арқылы тазартуға уәде етілген. Кіші Талдыкөл көлдерінің № 5, 7 және 9 учаскелері сақталады.
Астананы кім жобалады, бас жоспар неше рет болды
Елорданы Алматыдан көшіру 1990 жылдардың ортасында басталды. 1995 жылы мемлекеттік комиссия құрылды, 1996 жылғы желтоқсанда Ақмолаға алғашқы болып Көлік министрлігі көшті. 1998 жылы жаңа қала орталығының жобасына халықаралық байқау өтті. Байқауға 40 өтінім түсті, жапон сәулетшісі Кисё Курокава жеңді.
Үкімет оның тұжырымдамасы бойынша 2001 жылғы 15 тамызда Астананың алғашқы бас жоспарын бекітті (№ 1064 қаулы). Жоспар 2030 жылға дейін есептеліп, қалада 1,2 млн-ға жуық адам тұрады деп болжанған. Бірақ өмір есептен озып кетті: 2025 жылы елордада 1,5 млн-нан астам адам тұрды. Бас жоспарға бірнеше рет түзету енгізілді. Алайда «Астанагенплан» институтының айтуынша, бұл ескі құжатқа енгізілген өзгерістер ғана болды.
Екінші толыққанды бас жоспар Үкіметтің 2024 жылғы 25 қаңтардағы № 33 қаулысымен бекітіліп, 2001 жылғы жоспардың орнын басты. Екі жарым жылдан кейін, 2026 жылғы тамызда Үкімет оның жаңа редакциясын қабылдады. Онда халық саны мен тұрғын үй болжамы нақтыланды.
Астана сәулеті: қаланы неге сынайды
Елорданың келбетін әйгілі сәулетшілердің ғимараттары қалыптастырды. Британ сәулетшісі Норман Фостер Бейбітшілік және келісім сарайын (2006) және «Хан Шатыр» сауда-ойын-сауық орталығын (2010) жобалады. Қала тез салынды. Көп сәулетші осы жылдамдықты басты мәселе деп санайды.
2016 жылы француз сәулетшісі әрі сәулет тарихшысы Жан-Луи Коэн «Радиоточкаға» берген сұхбатында Астананы тым тез салды деді. Оның пікірінше, қаланы бір буынның көзі тірісінде салу мүмкін емес. Астана әзірге үлкен макет сияқты, онда өз тіршілігі қалыптасып үлгермеген. Коэн Астананы Бразилиа және Чандигарх қалаларымен салыстырды. Бұл қалалар да «нөлден» салынған, бірақ уақыт өте келе адамға жақын бола түскен.
Жедел құрылыс тұрмыстық қиындықтар да туғызды. Халық саны мектеп, балабақша, жол және инженерлік желілерден жылдам өсті. Тұрғындар нүктелік құрылысқа, яғни дайын тұрған кварталдардың ауласына жаңа үй мен нысан салуға жылдар бойы шағымданды. Жаңа бас жоспар тұтас кварталмен салынатын ықшам құрылысқа басымдық береді. Жекелеген жобалар бойынша қоғамдық тыңдаулар өткізіледі.
Астананың бас жоспарын қайдан көруге болады, көлік қалай дамиды
Бас жоспардың негізгі ережелері бар № 33 қаулының мәтіні adilet.zan.kz заңнама порталында жарияланған. Нақты учаскелер мен егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларына қатысты өзгерістер әкімдік өткізетін қоғамдық тыңдауларда талқыланады.
Көлік саласындағы басты бағыт — көшелерді көліктен босату үшін қоғамдық көлікті дамыту. 2026 жылы елордада LRT іске қосылды, бас жоспарда бұл жүйе Tarlan Astana деп аталады.
