Мақсат Үсенов — 2013 жылғы 1 желтоқсанға қараған түні Алматыда жылдам келе жатып, тротуарға шығып кеткен BMW X6 көлігінің жүргізушісі. Көлік алты жаяу жүргіншіні қағып кетті. 23 жастағы Мұрат Қарабалин оқиға орнында қаза тапты. Үсеновке қатысты қылмыстық іс марқұмның отбасымен татуласуына байланысты жабылды, ол нақты мерзімге сотталған жоқ. Оған тек әкімшілік жаза берілді: 45 тәулікке қамау және жүргізуші куәлігінен айыру. Бұл оқиға адам өліміне әкелген жол апаты бойынша істі татуласумен жабуға бола ма деген үлкен дау тудырды. Бүгінде заң әлдеқайда қатаң.
Не болды: Мақсат Үсеновтің Алматыдағы жол апаты
Алматы қалалық ішкі істер департаментінің мәліметінше, апат «Целинный» кинотеатрының жанында, Қабанбай батыр мен Масанчи көшелерінің қиылысында болған. BMW X6 жылдам жүріп келе жатып жолдан шығып кетті, темір қоршауды қиратып, тротуарда тұрған алты жасты қағып кетті.
- 23 жастағы Мұрат Қарабалин оқиға орнында қаза тапты;
- екі адамның денсаулығына орташа зиян келді;
- үш адам жеңіл жарақат алды.
ІІД хабарлағандай, Үсенов оқиға орнынан кетіп қалған. Кейін ол мұны куәгерлер өзін ұрмақ болғанымен түсіндірді. Апат кезінде ол көлік жүргізу құқығынан айырылған еді.
Үсенов неге сотталмады
Үсенов қамауға алынды, бірақ 2014 жылғы 22 қаңтарда сот оны қамаудан босатты. Марқұмның әкесі жүргізушіні кешіргенін, оған ешқандай талабы жоқ екенін айтып, істі жабуды сұрады. Үсенов кінәсін толық мойындады. Қылмыстық іс тараптардың татуласуына байланысты, ақтамайтын негіздер бойынша тоқтатылды. Бұл — адамның кінәсі алынып тасталмады, бірақ қылмыстық заң бойынша жазаланбады деген сөз.
Марқұмның анасы Қалдыгүл Қарабалина кейін журналистерге жұбайының «бір тиын да» алмағанын айтты. Басқа зардап шеккендерге қанша өтемақы төленгені ресми түрде хабарланбады.
Бұл шешім үлкен дау туғызды. Интернетте істі қайта қарау үшін қол жиналды, белсенділер тіпті ЭКСПО-2017-ге бойкот жариялауға шақырды. 2014 жылғы қаңтарда парламент депутаты Үсенов лайықты жазасын алуы керек деп көпшілік алдында мәлімдеді.
Үсенов қандай жаза алды
| Күні | Шешім |
|---|---|
| 2014 жылғы 22 қаңтар | Қылмыстық іс тараптардың татуласуына байланысты тоқтатылды |
| 2014 жылғы 24 қаңтар | Алматының әкімшілік соты 250 АЕК айыппұл салды |
| 2014 жылғы 4 ақпан | Прокуратура наразылығы бойынша қалалық сот 45 тәулікке қамау және куәліктен айыру жазасын тағайындады |
2015 жылғы қаңтарда Жоғарғы соттың судьясы Моряк Шегенов істің неге жабылғанын түсіндірді: сол кездегі Қылмыстық кодекс мұндай бап бойынша татуласуға жол берген. Жаңа кодекс туралы ол: «Қазір тараптардың татуласуы жоқ», — деді.
Мақсат Үсенов қазір қайда және оның отбасы
Үсеновтің есімі кейін де жаңалықтарда бірнеше рет аталды. 2017 жылғы маусымда ол Air Astana ұшағындағы тәртібі үшін Бангкокта ұсталды, ал Алматыда сот оны бортсеріктерге дөрекілік көрсеткені үшін 10 тәулікке қамады. Ол 2017 жылғы 26 маусымда, өзінің туған күнінде бостандыққа шықты. Одан кейінгі жария мәліметтерді біз таппадық.
Оның әкесі Қажымұрат Үсенов «Астана ЭКСПО-2017» компаниясының құрылыс департаментін басқарған. БАҚ мәліметінше, жол апатына байланысты дау-дамайдан кейін ол қызметінен кеткен. 2015 жылы ол «Астана ЭКСПО» компаниясындағы ұрлық ісі бойынша ұсталды. 2016 жылы кінәсін мойындау туралы келісім жасасып, қызметтік өкілеттігін теріс пайдаланғаны және ұрлыққа көмектескені үшін екі жылға сотталды. 2017 жылы рақымшылықпен босатылды.
Қазақстанда адам өліміне әкелген жол апаты үшін жаза
2015 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Қылмыстық кодекс күшінде. Кейін жол апаттары үшін жауапкершілік тағы күшейтіліп, мас жүргізушілерге арналған жеке бап енгізілді. Қазір мынадай жаза қарастырылған:
- ҚК-нің 345-бабы — жол жүрісі қағидаларын бұзу салдарынан адамның қаза табуы: 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру; екі және одан көп адам қаза тапса, жаза қатаңырақ — 10 жылға дейін.
- ҚК-нің 345-1-бабы — дәл осындай әрекет мас күйде жасалса: 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру және көлік жүргізу құқығынан өмір бойы айыру.
- ҚК-нің 346-бабы — бұрын куәлігінен айырылған мас жүргізуші: 10 жылға дейін және куәліктен өмір бойы айыру.
Мысалы, 2026 жылы маусымда үш адамның өліміне себепкер болған мас Haval жүргізушісі 345-1-бап бойынша ең ауыр жаза — 10 жыл бас бостандығынан айыру және өмір бойы көлік жүргізуге тыйым алды. Қылмыстық кодекстің қолданыстағы мәтінін adilet.zan.kz порталынан тексеруге болады.
