Қазақстандағы қайырымдылық қорлары 2015 жылғы «Қайырымдылық туралы» заң бойынша жұмыс істейді. Қорды он минутта тексеруге болады: оны заңды тұлғалар тізілімінен БСН бойынша табу, есептерін қарау және ақшаның жеке картаға емес, ұйымның шотына түсетініне көз жеткізу керек. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап барлық қайырымдылық ұйымдары кірісі мен шығысын бірыңғай ашық базада жариялайды.
Қазақстанда қайырымдылық қорлары қалай жұмыс істейді
Қайырымдылық қоры — коммерциялық емес ұйым. Ол ақша мен зат жинап, көмекке мұқтаж адамдарға береді. Қор заңды тұлға ретінде тіркеліп, БСН — бизнес-сәйкестендіру нөмірін алады. Көбіне бұл қоғамдық немесе жеке қор болады.
Ережелерді 2015 жылғы 16 қарашадағы «Қайырымдылық туралы» заң белгілейді. Заң бірнеше жыл талқыланды: 2015 жылы «Қазақстанға қайырымдылық туралы заң керек пе?» деген сұрақ дөңгелек үстелдерде және баспасөзде көтерілді. Заң қайырымдылық жасаушы мен көмек алушының кім екенін, қайырымдылық ұйымдары қалай жұмыс істеуі керегін анықтады. Бірақ басты мәселені — әлеуметтік желі арқылы жеке картаға ақша жинауды — шеше алмады.
Мәдениет және ақпарат министрлігінің деректеріне қарағанда, 2024 жылдың соңында елде 1371 қайырымдылық ұйымы жұмыс істеген.
Шулы істерден кейін не өзгерді
Ең белгілі іс — Biz Birgemiz Qazaqstan 2030 қоры және оның басшысы Перизат Қайраттың ісі. 2025 жылғы 25 шілдеде Астана соты оны 10 жылға бас бостандығынан айырды, анасы Гайни Алашбаеваға 7 жыл жаза тағайындалды. Сот мүгедектігі бар балаларға, Палестина тұрғындарына және су тасқынынан зардап шеккендерге жиналған ақшаның тек бір бөлігі ғана қайырымдылыққа жұмсалғанын анықтады. Жалпы сома 3,5 млрд теңгеден асқан. 2025 жылғы 24 қыркүйекте апелляция үкімді өзгеріссіз қалдырды.
Осыдан кейін талаптар күшейді. 2026 жылдың жазында «Қайырымдылық туралы» заңға түзетулер енгізілді: қайырымдылықтың бірыңғай цифрлық ресурсы пайда болды, жыл сайын есеп жариялау міндетке айналды. Түзетулер бойынша бір жылда жиналған қайырмалдықтың кемінде 80%-ы қордың өз шығынына емес, қайырымдылық мақсатына жұмсалуы тиіс.
Базаның жұмыс тәртібін Мәдениет және ақпарат министрінің міндетін атқарушының 2026 жылғы 9 қазандағы № 481-НҚ бұйрығы бекітті. Бұйрық 2027 жылғы 1 қаңтарда күшіне енеді.
| 2027 жылдан бастап қор не істеуі керек | Мерзімі |
|---|---|
| Өзі, бағдарламалары, түскен және жұмсалған ақшасы туралы мәлімет енгізу | базаға тіркелгеннен кейін 5 жұмыс күні ішінде |
| Мәліметті жаңарту | тоқсанына кемінде бір рет |
| Өзгерістер енгізу | 10 жұмыс күні ішінде |
| Жылдық есепті қазақ және орыс тілдерінде жариялау | келесі жылдың 31 наурызына дейін |
Есепте қор ақшаның қайдан түскенін, бағдарламаларға қанша жұмсалғанын көрсетеді. Жалақыға, жалға алуға және өзге де өз шығындарына қанша кеткені бөлек жазылады.
Қайырымдылық қорын қалай тексеруге болады
Ақша аудармас бұрын қысқа тексеруден өтіңіз:
- Қорды БСН немесе атауы бойынша табыңыз. Заңды тұлғалар туралы мәлімет Ұлттық статистика бюросының сайтында және eGov порталында бар. Қор тізілімде болмаса, ол қор емес.
- Атауы мен тіркелген күнін салыстырыңыз. Алаяқтар белгілі қорлардың атына ұқсас атау алады. Бір ай бұрын құрылған қор миллиондап ақша жинап жатса, сақ болған жөн.
- Есептерін қараңыз. Адал қор қанша жинағанын және неге жұмсағанын көрсетеді. 2027 жылдан бастап есептер Мәдениет және ақпарат министрлігінің бірыңғай базасында болады.
- Тек ұйымның шотына аударыңыз. «Тезірек болсын» деп жеке адамның картасына ақша салуды сұраса, бұл — ең басты қауіпті белгі.
- Құжат сұраңыз. Клиниканың шоты, шарт, көмекті тапсыру актісі. Жасыратын ештеңесі жоқ қор оларды көрсетеді.
Әлеуметтік желідегі ақша жинау неге ең қауіпті
Instagram немесе WhatsApp арқылы жеке картаға жиналған ақшаны ешкім тексермейді. Ақша жеке қаражатпен араласып кетеді, ал есеп беру тек ұйымдастырушының адалдығына байланысты. 2025 жылы Қаржылық мониторинг агенттігі Астанадағы ерлі-зайыптылардың ісі туралы хабарлады. Тергеу нұсқасы бойынша, олар баланы емдеуге 1,3 млрд теңгеден астам ақша жинаған, ал емнің құны 6,4 млн теңге болған.
Жеке жинақтарды да ретке келтіру көзделіп отыр. 2026 жылғы 22 қазанда Мәдениет және ақпарат министрлігі жобаны талқылауға шығарды: ақша жинауды ашқан әрбір адамды «қайырымдылық волонтері» деп санау ұсынылады. Олар бірыңғай базада жинақ туралы мәліметті, шығыс туралы есепті және көмек алушымен жасалған шартты жариялауға міндетті болады. Жоба «Ашық НҚА» порталында 2026 жылғы 16 қарашаға дейін талқыланады. Әзірге бұл заң емес, жоба ғана.
Жинақтың жалған екеніне күдіктенсеңіз, полицияға 102 нөмірі арқылы немесе Қаржылық мониторинг агенттігіне хабарлаңыз.
