Қазақстанда ауыл шаруашылығы кооперациясы фермерлер үшін әлі де жаңа әрі болжауы қиын іс: біреулер одан жақсы табыс тауып жатса, енді біреулер өндірісті жолға қоя алмай отыр. «Радиоточка» тілшісі Ксения Бондал Алматы облысындағы нәтижесі мүлде басқа екі сүт шаруашылығы туралы баяндады. Материал Тимур Құлыбаевтың ауыл шаруашылығын дамыту туралы көзқарасына арналған алдыңғы жарияланымның жалғасы.
Іле ауданындағы 67 жастағы Нелли Салиханова 17 жылдан бері «Анжела» ЖК ретінде сүт өнімдерін шығарады. Оның сүті, сүзбесі, ірімшігі мен қаймағы 1999 жылдан бастап «Дастархан» желісінде, 2008 жылдан бастап «Назик» желісінде сатылады, ал үш жыл бұрын «Есентай гурмэ» гастрономы да оның клиенті атанды. Гастроном алдымен төрт түрлі өнім алып, кейін тағы 22 түрін қосты, бірақ қаптамаға және ветеринарлық анықтамаларға жоғары талап қойды. Фермер сүтті 250 теңгеден өткізеді, ал дүкенде оның бағасы 400 теңгеден асады.
Бизнес бір сиырдан басталған, кейін Салиханова тұрғындардан мал сатып алған. Оның айтуынша, ең бастысы – жақсы бұқа мен селекция: қымбат шетелдік сиыр сатып алудың қажеті болмады, оларды өзі өсіріп шығарды. Фермер ғалымдармен үнемі жұмыс істеу керек деп есептейді. 2008 жылы ол Дүниежүзілік банктің Фермерлердің жоғары мектебіне бөлген грантынан неміс технологиясы бойынша мал азықтандыру бағдарламасын әзірлеуге 500 мың теңге алды, оның фермасы жобаның тәжірибелік шаруашылығы болды. 7,5 млн теңгелік екінші грант сүт өңдейтін шағын цехты қайта жаңартуға, тоңазытқыш камера мен сепаратор сатып алуға жұмсалды. Қазір фермада 100 бас мал бар.
Салиханова үш жылдан бері шөп пен құрама жем өндірушілермен бірлесіп жұмыс істейді: олардың көктемгі егісін ішінара қаржыландырады, оның орнына жемшөпті арзан бағамен алады. Жеткізушілер жемшөпті өздері әкеліп, қоймаға салып береді. Әріптестерінің сәтсіздік туралы шағымдарына ол сенбейді, сәтсіздік тек жалқауларда болады деп санайды.
Жанат Қойлыбаеваның жағдайы мүлде басқа. Ол биыл қаңтарда жолдасымен бірге «Усембаева» ЖК-сын ашқан («Ақбұлақ» сауда белгісі – сүт пен сүзбе). Оның айтуынша, барған жерінің бәрінде дерлік бас тартады. Қалалық аудандық жәрмеңкелерде алдымен бос орын жоқ деді. Орын табылғанда, сатып алушылар оның өнімін білмеген, ал қатарында сапасы дәл сондай, бағасы 10–15 теңгеге арзан Қырғызстаннан келген саудагерлер кезек жинаған. Оның үстіне Қазақстанда коммуналдық қызмет пен жұмыс күші қымбатырақ, ал айына 8 жұмыс күнінде жәрмеңкедегі орын 6 мың теңге тұрады.
Жанат келісімшартты оқып шыққан соң, «Арзан» желісіне сүт жеткізуден бас тартты. Оның бағасы литріне 180 теңге, ал желі 160 теңге сұраған. Тез бұзылатын тауар болғандықтан, әрқайсысы кемінде 180 мың теңге тұратын тоңазытқыштар қою керек, ай сайын сатылымның 6 пайызы көлемінде ретробонус төлеу қажет, ал жеткізуді бірнеше сағатқа кешіктіргені және мүлде үзгені үшін 0,01 және 0,1 пайыз айыппұл қарастырылған. Барлық шығынды есептегенде, литрдің бағасы 140–150 теңгеге дейін түседі, бұл фермерге тиімсіз. Үй жанындағы дүкендер қалады, бірақ онда бәсеке жоғары, ал сөредегі орынға ақы төлеу керек.
Автордың атап өтуінше, кінәлі кім – дүкендер мен гипермаркет иелері ме, әлде бірікпей отырған өндірушілердің өзі ме, айту қиын. Оның пікірінше, агроөнеркәсіп секторына салынған мемлекет қаржысының басым бөлігі желге ұшып жатыр. Дегенмен кооперацияның сәтті мысалдары бар, ал жағдайды «Атамекен» ҰКП-ның көмегімен немесе онсыз да аграрийлердің өздері өзгерте алады.
«Радиоточка» материалдары бойынша.
