АҚШ Украинамен, НАТО-мен және еуропалық елдермен Еуропада ұзақ мерзімді бейбітшіліктің негізі болатын жаңа, кеңірек қауіпсіздік құрылымын талқылап жатыр. Бұл туралы АҚШ президенті Дональд Трамптың күйеу баласы әрі арнайы өкілі Джаред Кушнер мәлімдеді. Ол бұл мәлімдемені X әлеуметтік желісінде жариялады, ал 6 қарашада, жұма күні оны украиналық БАҚ, соның ішінде Укринформ таратты. Бұл – Трамптың бір күн бұрын Украина ғана емес, бүкіл Еуропаны қамтитын «үлкен келісім» туралы айтқан сөзінің алғашқы егжей-тегжейлі түсіндірмесі.
Кушнердің айтуынша, Трамп 5 қарашада, бейсенбі күні бұл мәселені бірнеше еуропалық көшбасшымен талқылаған. Мақсат – «барлық тараптың қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылығын ескеретін практикалық уағдаластықтар әзірлеу». Кушнер жұмыстың бес бағытын атады:
- қауіпсіздік мәселелері бойынша тұрақты кеңестер;
- дағдарыс кезіндегі сенімді байланыс арналары;
- әскери саладағы ашықтықты арттыру;
- шиеленістің өршу қаупін азайтатын өзара шаралар;
- еуропалық қауіпсіздік пен тұрақтылықтың ұзақ мерзімді жүйесі.
Кушнер кез келген уағдаластық әр мемлекеттің егемендігі мен аумақтық тұтастығын толық құрметтеуі керек екенін атап өтті. «Әр ел өз қауіпсіздігі мен одақтары туралы мәселені өзі шешу құқығын сақтайды», – деп жазды ол. Оның сөзінше, НАТО Еуропаның ұжымдық қорғанысының орталығы болып қала береді, ал жаңа бастама қазіргі институттар мен міндеттемелердің орнын баспай, оларды толықтыруы тиіс.
Кеңестер Shell Bay форматы деп аталатын аяда өтіп жатыр. Бұл атау кездесулердің бірі өткен Флоридадағы гольф-клубқа байланысты қойылған. Оған Украина, НАТО, ЕО және еуропалық серіктестер қатысады. Кушнердің айтуынша, Вашингтон келіссөзге Ресейді де тартуды жоспарлап отыр. «Бұл – күрделі әрі ыждағатты жұмыс. Оңай шешім жоқ», – деді ол.
Бірінші болып Германия үн қатты. Германия үкіметінің ресми өкілі Штефан Корнелиус Берлиндегі брифингте Германия мен АҚШ-тың реттеудің төрт басты қағидаты бойынша ұстанымы сәйкес келетінін мәлімдеді. Бірінші қағидат – алдымен Украинадағы соғысты тоқтатып, Еуропадағы жаңа қауіпсіздік тәртібін содан кейін ғана талқылау. Екінші қағидат – келісімге тек ортақ бір топтама ретінде қол жеткізуге болады: бәрі келісілмейінше, ештеңе келісілген болып саналмайды. Үшінші қағидат – НАТО-дағы барлық одақтастың келісімі. Төртінші қағидат – еуропалық елдердің келіссөзге тікелей қатысуы. Берлин Еуропаның қауіпсіздігін еуропалықтарсыз талқылау орынсыз деп санайды. Жұмаға қараған түні Германия канцлері Фридрих Мерц Трамппен телефон арқылы сөйлесіп, бейбіт процесті де талқылады.
Корнелиус АҚШ-тағы аралық сайлаудан кейін келіссөздерде «шұғыл әрекет етудің жаңа сезімі» пайда болғанын атап өтті. 3 қарашадағы сайлауда Демократиялық партия Конгрестің екі палатасында да бақылауды қолына алды. Украина президенті Владимир Зеленский бұл АҚШ-тан жаңа көмек алу мүмкіндігін арттырады деп үміттенеді.
Келесі аптада АҚШ Әбу-Дабиде Украина, АҚШ және Ресейдің үшжақты келіссөзін өткізеді. Бұл – ақпаннан бергі алғашқы осындай кездесу. «Барлық тарап мазмұнды әрі нәтижелі келіссөзге белсенді дайындалып жатыр», – деп жазды Кушнер. Оның айтуынша, Вашингтон еуропалықтармен тығыз ақылдасады, ал табысқа жетсе, кеңірек көпжақты форматқа көшеді. Бір күн бұрын Трамп Ақ үйде Путиннің арнайы өкілі Кирилл Дмитриевпен кездесіп, содан кейін егжей-тегжейін ашпастан «үлкен келісім» уәде етті. Осы кезде Ресей Украинаның бейбіт қалаларына соққы беруін тоқтатпай отыр: 6 қарашада кешке Зеленский барлау деректеріне сүйеніп, Ресей әскері энергетикаға және Днепрдегі көпірлерге жаңа жаппай соққы әзірлеп жатқанын ескертті.
