Мазмұнға өту
2026 жылғы 22 қараша, жексенбі

128 мемлекет ЖИ-қаруға арналған ережені екі жылда әзірлеуге келісті

100-ге жуық мемлекет заңды міндетті ережелерді тез қабылдауды талап етті, бірақ АҚШ, Ресей және Израиль бұған қарсы шықты.

Активисты коалиции Stop Killer Robots проводят акцию протеста против смертоносного автономного оружия
Фото: Reuters

21 қарашаға қараған түні Женевада БҰҰ-ның Кейбір әдеттегі қару түрлері туралы конвенциясы бойынша шолу конференциясы аяқталды. Конвенцияға қатысушы 128 мемлекет екі жыл ішінде, 2028 жылға дейін, өлімге әкелетін автономды қару жүйелері — жасанды интеллект көмегімен нысананы өзі таңдап, өзі шабуылдайтын қару туралы құжатты «әзірлеуге» келісті. Бұл құжаттың заңды міндетті күші болатын-болмайтыны әзірге шешілмеді.

Reuters хабарлауынша, қорытынды мәтін төңірегіндегі дау түні бойы жүріп, Гринвич уақытымен сағат 04:00-ден (Астана уақытымен 09:00-ден) кейін аяқталды. Конференция төрағасы, швейцариялық дипломат Жюльен Тёни кейбір елдер «келіссөздер» деген сөзді қабылдамағанын, сондықтан мәтінде құжатты «әзірлеу» деген жұмсағырақ тұжырым қалғанын түсіндірді. Оның сөзінше, енді мұндай қарудың қай түріне халықаралық гуманитарлық құқық нормалары бойынша тыйым салу керек, қайсысына шектеумен рұқсат беруге болатынын анықтау қажет. «Бұл бүгінгі терең жікке бөлінген әлемде де көпжақты дипломатия әлі де нақты нәтиже бере алатынын көрсетеді», — деді Тёни. Оның сөзін Al Jazeera келтіреді.

Конвенция бойынша шешімдер тек бірауыздан қабылданады. Reuters жазуынша, 100-ге жуық мемлекет міндетті ережелерді тез қабылдауды талап етті, бірақ ірі қару өндірушілер — АҚШ, Ресей және Израиль бұған қарсы шықты. AFP дерегінше, Ресей апта басында пікірталасқа бақылаушылардың, соның ішінде Еуропалық одақ пен қоғамдық ұйымдардың қатысуына қарсылық білдіріп, кейін қорытынды баяндама жобасына бірнеше рет түзету енгізуді талап еткен. Оның рәсімдік қарсылықтары салдарынан ресми отырыстардың бір бөлігі өтпей қалды.

Халықаралық Қызыл Крест комитеті (ХҚКК) конференция міндетті құжат жөніндегі келіссөздерге «анық әрі дереу мандат» бермегеніне өкініш білдіретінін мәлімдеді. «Өмір мен өлім туралы шешімдер ешқашан машиналарға берілмеуі тиіс», — делінген ХҚКК мәлімдемесінде. 300-ге жуық ұйымды біріктіретін Stop Killer Robots коалициясы мандатты мәні жойылған құжат деп атады. «Заңды міндетті құжатты жасауды кешіктіру бейбіт тұрғындар мен адамзатты қатерге тігеді», — деді коалицияның атқарушы директоры Николь ван Ройен. Оның айтуынша, автономды қару, соның ішінде нысананы өзі таңдайтын ЖИ жүйелері, қазірдің өзінде ұрыстарда қолданылып жүр.

Конвенция аясындағы талқылаулар он жылдан астам уақыт бойы жүріп келеді. Міндетті ережелерді БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш, Рим папасы және Қызыл Крест талап етіп отыр, ал бір ай бұрын БҰҰ Бас Ассамблеясының Бірінші комитеті келіссөздерді бастауға шақыратын қарар қабылдады — оны 163 мемлекет қолдады. Reuters атап өткендей, Украинадағы, Судандағы және Таяу Шығыстағы соғыстар аясында мұндай қаруға қатысты алаңдаушылық күшейіп келеді.

БөлісуTelegramWhatsAppVKFacebookX

Сондай-ақ оқыңыз