Тоқтар Төлешов — шымкенттік кәсіпкер, «Шымкентпиво» сыра зауытының бұрынғы иесі. 2016 жылғы қарашада Астанадағы әскери сот оған мүлкін тәркілей отырып, қатаң режимдегі колонияда 21 жыл жаза тағайындады. Сот оны билікті басып алуға дайындалды, трансұлттық қылмыстық топ құрды және оны қаржыландырды деп кінәлі деп таныды. 2026 жылы ол жазасын Қарағанды облысында өтеп жатыр, ал қорғаушысы соттан істі қайта саралауды сұрады. Ол иелік еткен зауыт бірнеше рет қожайын ауыстырып, 2024 жылдан бері Тұрсынғали Алағозовқа тиесілі.
Тоқтар Төлешов кім
Қамауға алынғанға дейін Төлешовті Қазақстанда «сыра патшасы» деп атайтын. Оның басты активі — «Шымкентпиво» сусын зауыты еді. Ол сондай-ақ «Шымкент Pictures» кино компаниясын құрған, спортпен де айналысқан: 2007 жылы Халықаралық әуесқой бокс қауымдастығының (AIBA) бір комитетінің басшысы болып сайланған.
Төлешовтің Ресеймен байланысы тығыз болған. 2012 жылдан бастап ол ресейлік Террорлық қауіптерді талдау орталығының Орталық Азия бағытын басқарған, Ресей журналистер одағының Қазақстандағы өкілі болған, 2013 жылы «Еуразиялық интеграция» кітабын шығарған. 2016 жылғы қаңтарда «Үдеу-Өрлеу» қоғамдық қозғалысын тіркеген. Оның 13 баласы бар.
Төлешов не үшін сотталды: 2016 жылғы үкім
Төлешов 2016 жылғы 30 қаңтарда Шымкентте арнайы операция кезінде ұсталды. Алғашында әңгіме қылмыстық топ құру туралы болды. 2016 жылдың жазында ҰҚК мемлекеттік төңкеріс жасау әрекетінің алды алынғанын мәлімдеді.
ҰҚК-ның 2016 жылғы 11 шілдеде айтқан нұсқасы бойынша, Төлешов елдегі жағдайды тұрақсыздандырып, қырғыз сценарийімен билікті басып алу үшін Жер кодексіне енгізілген түзетулерге қарсы көктемгі митингілерді қаржыландырған. 2016 жылғы 5 маусымда Ақтөбеде болған шабуылдан кейін БАҚ-та оның бұл оқиғаға да қатысы бар деген болжамдар шықты. Бірақ ҰҚК өкілі Руслан Карасев сол шілдедегі мәлімдемесінде тергеу Төлешовтің Ақтөбедегі оқиғаларға қатысы жоқ екенін дәлелдегенін ашық айтты.
Істе мемлекеттік құпия болғандықтан, сот жабық өтті. 2016 жылғы 7 қарашада мамандандырылған ауданаралық әскери сот үкім шығарды:
- қатаң режимдегі колонияда 21 жылға бас бостандығынан айыру;
- мүлкін тәркілеу;
- атақтары мен «Құрмет» орденінен айыру.
Онымен бірге сотталушылар орындығында Бас прокурордың бұрынғы бірінші орынбасары Ильяс Бахтыбаев, Оңтүстік Қазақстан облысы полициясының бұрынғы бастықтары Хибратулла Досқалиев пен Сәкен Айтбеков, сондай-ақ Қорғаныс министрлігінің әскери бөлімдерінің бұрынғы командирлері Бекзат Жұмин мен Қайрат Пернебаев отырды. 2016 жылы бұл іске әскерилердің қатысуы әскери қарсы барлаудың жұмысына қатысты сұрақ туғызды. Іс бойынша барлығы 25 адам жауапқа тартылды.
2017 жылы бөлек сот процесінде Төлешов салық төлеуден жалтарды деп кінәлі деп танылды. Сот оны мемлекетке 1,4 млрд теңгеден астам қаражат төлеуге міндеттеді.
«Шымкентпиво» мен Төлешовтің мүлкі не болды
Үкім бойынша Төлешовтің сарайлары, жер телімдері, жүйрік аттары мен қымбат көліктері тәркіленді. Оның бұрынғы мүлкін сату әлі жалғасып жатыр. 2026 жылғы тамызда e-Qazyna алаңына Шымкенттегі бассейні бар 314,5 шаршы метрлік үй шығарылды. Оны бұрын түгелге жуық Төлешовке тиесілі болған «Darkhan Group» ЖШС сатып отыр. Бастапқы бағасы — 240,2 млн теңге.
Зауыттың тағдыры былай болды:
| Қашан | Не болды |
|---|---|
| 2016 жылғы қамаудан кейін | «Шымкентпиво» АТФ Банк алдындағы қарызын төлеуді тоқтатып, банктің талабымен банкрот деп танылды |
| 2016 жылдан бастап | Өндірісті «Шымкентпиво»-ның мұрагері — «Шымкент сыра қайнату зауыты» ЖШС жалғастырды |
| 2021 жылғы маусым | Шымкент соты зауытқа оңалту рәсімін жүргізуге рұқсат берді: қарызы 21,4 млрд теңге болған, оның 20,3 млрд-ы — банк несиелері |
| 2024 жыл | Зауытты Тимур Жанабаевтан Тұрсынғали Алағозов сатып алды, Kursiv дерегінше, 8 млрд теңгеге. Зауытты оның ұлы Арсен Алағозов басқарады |
Тоқтар Төлешов қазір қайда және ол бостандыққа шыға ма
Төлешов 2016 жылғы қаңтардан бері қамауда, яғни 10,5 жылдан астам уақыт. 2026 жылғы тамызда оның адвокаты Ыдырыс Әбішев жазаны өтеп жатқан жердегі Қарағанды облысы Абай аудандық сотына өтінішхат берді. Қорғау тарапы Қылмыстық кодекстің 6-бабына сүйенеді: сотталған адамның жағдайын жақсартатын заңның кері күші болады. Адвокаттың айтуынша, кодекске өзгерістер енгеннен кейін ауырлататын белгілердің бір бөлігі алынып тасталды, сондықтан істі баптардың жеңілірек бөліктеріне қайта саралау керек. Сот бұл өтінішхат бойынша қандай шешім шығарғаны әзірге ашық дереккөздерде жарияланған жоқ.
Қолданыстағы үкім бойынша шартты түрде мерзімінен бұрын босату құқығы жазаның үштен екісі, яғни 14 жыл өткен соң туындайды. Міндетті шарттардың бірі — мемлекетке келтірілген залалды өтеу. Іс бойынша сот актілерін office.sud.kz сайтындағы «Сот кабинеті» сервисі арқылы табуға болады.
