Наурыз — көктемгі күн мен түннің теңелу мерекесі, ескі күнтізбе бойынша жаңа жылдың басы. Қазақстанда бұл мемлекеттік мереке, демалыс күндері — 21, 22 және 23 наурыз. Олардың бірі сенбіге немесе жексенбіге сәйкес келсе, демалыс келесі жұмыс күніне ауыстырылады. Сондықтан 2026 жылы қазақстандықтар қатарынан бес күн — 21-інен 25 наурызға дейін демалды. Мерекенің басты тағамы — жеті түрлі өнімнен әзірленетін наурыз көже.
Наурызда қанша күн демаламыз
Мерекелер туралы заң бойынша Наурыз мейрамы үш күн — 21, 22 және 23 наурызда тойланады. Наурызға үш күн демалыс 2009 жылдан бері беріледі, оған дейін тек 22 наурыз ғана мереке күні болған.
| Жыл | Мереке күндері | Неше күн демалдық |
|---|---|---|
| 2026 | 21 (сб), 22 (жс), 23 (дс) наурыз | 5 күн, 21–25 наурыз: сенбі мен жексенбідегі демалыс 24 және 25 наурызға ауыстырылды |
Ауыстыру Еңбек кодексі бойынша жасалады: мереке демалыс күнімен тұспа-тұс келсе, келесі жұмыс күні демалыс болады. Келесі жылдың нақты күнтізбесін үкімет алдын ала жариялайды, оны жыл соңында тексерген жөн.
Наурыз көже: неден пісіріледі және неге жеті өнім
Наурыз көже — тек осы мерекеде әзірленетін қою сорпа. Дәстүр бойынша оған жеті өнім салынуы керек: су, тұз, ет, май, сүт және дәнді дақылдар — бидай, күріш немесе тары. Жеті өнім жеті игілікті білдіреді деп саналады: молшылық, денсаулық, сәттілік және тағы басқа. Көжеге көбіне қыстан сақталған соғымның етін салады. Соғым — қысқа сойылған малдың еті.
Көжені үлкен қазанға пісіріп, үйге келген әр адамға ұсынады. Наурызда жеті үйге барып, әрқайсысында көже ішу керек деген ырым бар: сонда жыл тоқ болады.
Наурыз мейрамының дәстүрлері
- Көрісу — адамдар бір-біріне қонаққа барып, құшақтасып, жаңа жылмен құттықтайды.
- Өкпені кешіру — бұл күні татуласып, қарызды қайтару әдетке айналған.
- Тазалық — үйді жинап, ағаш отырғызып, бұлақтың көзін ашады.
- Көмек — қарттардың көңілін сұрап, мұқтаж жандарға көмектеседі.
- Ойын-сауық — киіз үй тігіп, айтыс, бәйге, аударыспақ өткізіп, алтыбақан құрады.
Қазір Наурыз бір күн емес, «Наурызнама» онкүндігі ретінде — 14-інен 23 наурызға дейін тойланады. Әр күннің өз тақырыбы бар: 14 наурыз — Көрісу күні (Амал мерекесі), одан кейін Қайырымдылық күні, Мәдениет және ұлттық салт-дәстүр күні, Шаңырақ күні, Ұлттық киім күні, Жаңару күні, Ұлттық спорт күні, 21 наурыз — Ынтымақ күні, 22 наурыз — Жыл басы, 23 наурыз — Тазару күні.
Қазақстандағы Наурыз тарихы
1926 жылы кеңес өкіметі Наурызға тыйым салды, отбасылар оны үйде, жасырын тойлады. Мереке 1988 жылы қайта ашық тойлана бастады: алғашқы үлкен мереке Алматыда өтті. 1991 жылы 22 наурыз ресми түрде Наурыз күні болып бекітілді, 2001 жылға қарай ол мемлекеттік мерекелер тізіміне енді, ал 2009 жылдан бері үш күн тойланады. 2010 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы 21 наурызды Халықаралық Наурыз күні деп жариялады.
Басты мерекелік шаралар әдетте этноауылдарда — алаңдарға тігілген киіз үйлер шоғырында өтеді. Мысалы, 2016 жылғы 21 наурызда Президент Нұрсұлтан Назарбаев шапан киіп, Астанадағы этноауылды аралап, қазақстандықтарды құттықтады. Ол Наурызды бірліктің нышаны деп атап, бұл күні өкпені кешіруге, ағаш отырғызуға, бұлақ көзін ашуға және кедейлерге көмектесуге шақырды. Содан бері киіз үйлер мен дастарқан жайылған этноауылдар әр қаладағы мерекенің міндетті бөлігіне айналды.
Мереке және демалыс күндерінің ресми күнтізбесі gov.kz порталында, мерекелер туралы заң adilet.zan.kz сайтында жарияланады.
