Жоғарғы Раданың адам құқықтары жөніндегі уәкілі Дмитрий Лубинец бастаған украиналық делегация 30 қазанда Ресей басып алған Олешки қаласына келіп, тұрғындарды эвакуациялауды бастады. Олешки — Украинаның оңтүстігіндегі Херсон облысына қарасты, Днепрдің сол жағалауында, Херсонның қарсы бетінде орналасқан қала. Ресей әскері оны 2022 жылғы ақпанда, толық ауқымды басқыншылықтың алғашқы күндерінде басып алған. Гуманитарлық миссия екі тарап 80 сағаттан астам уақыт сақтап отырған жергілікті атысты тоқтату режимінің арқасында мүмкін болды. Бұл келісімге АҚШ-тың бірінші ханымы Мелания Трамп делдал болған.
Жоғарғы Рададағы «Халық қызметшісі» фракциясының басшысы Давид Арахамия делегацияның Олешкиге «аман-есен жеткенін», қалада эвакуация мен гуманитарлық көмек тарату басталғанын Киев уақытымен түске таман (Астана уақытымен сағат 15:00 шамасында) хабарлады. Лубинец тұрғындармен кездесуінің бейнежазбасын жариялады: адамдар жылап, делегация мүшелерін құшақтап жатыр, бір әйел омбудсменді «Жандарым-ау, өзіміздікілер» деп қарсы алады. Тұрғындардың айтуынша, олар заттарын жинап, сөмкелеріне тегі мен телефон нөмірлерін жазып қойған, енді автобустарды күтіп отыр. «Тыныштық режимі 80 сағаттан бері жалғасып келеді және әрі қарай да сақталады», — деді Лубинец.
Адамдарды шығару үшін 750 орындық 25 автобус пен өз бетінше қозғала алмайтындарға арналған жедел жәрдем көліктері дайындалды. Қайда барарын тұрғындардың өздері таңдайды: Украина бақылайтын аумаққа немесе Ресейге. Лубинецтің сөзінше, көпшілігі кетуге мүмкіндік туғанына қуанып отыр, бірақ Олешкиде қалатындар да аз емес. «Бұл — олардың өз таңдауы», — деді омбудсмен және қалғандарға азық-түлік пен дәрі-дәрмек берілетінін айтты. Кетуге Киев уақытымен сағат 14:00-ге дейін (Астана уақытымен 17:00-ге дейін) жазылуға болатын еді, көмек тарату 14:30-дан кейінге белгіленді. Украина Президенті кеңсесінің басшысы Кирилл Буданов күндіз гуманитарлық операция жалғасып жатқанын, кеткісі келетіндерге көлік берілгенін хабарлады.
Олешкиден Херсонға тікелей жол жоқ: қаланы Украина бақылайтын аумақтан Днепр мен майдан шебі бөліп тұр. Сондықтан адамдарды айналма жолмен — басып алынған Қырым мен Ресей арқылы Беларусьқа, ал одан әрі Украина аумағына жеткізеді. РБК-Украина басылымының жазуынша, делегацияның өзі де Олешкиге осы бағытпен — Беларусьтағы Гомель, Ресейдегі Анапа және Қырым арқылы келген. Украина премьер-министрі Сергей Корецкийдің айтуынша, шекарадан өткен соң эвакуацияланғандар Чернигов және Киев облыстарында қайта медициналық тексеруден өтіп, кейін елдің түрлі өңірлеріне орналастырылады. Жоғарғы Радада ол кеткісі келетіндердің санын 527 адам деп атады, бірақ көп ұзамай Telegram-да қателескенін жазды: нақты сан әзірге жоқ, операция жалғасып жатыр, ресми деректер ол аяқталғаннан кейін жарияланады.
Тұрғындардың бір бөлігі фильтрациядан — ресейлік күштік құрылымдардың тексеруі мен жауап алуынан қорқады, әсіресе құжаттарын жоғалтқандар алаңдаулы. Украина омбудсменінің кеңсесі фильтрация болмайтынына сендіреді. «Телеграф» басылымы бір еріктіге сілтеме жасап, эвакуация алдында ресейлік тарап эвакуация өтуі тиіс аумақтан 29 адамды белгісіз бағытқа алып кеткенін жазды. Басылымның Президент Владимир Зеленскийдің командасындағы дереккөзі бұл миссияны екі тараптың әскерилері майданда саяси келісімдерді орындай ала ма, жоқ па — соны тексеру деп атады. Миссия сәтті өтсе, мұндай гуманитарлық дәлізді майданның басқа бөлігінде де ашу жоспарланып отыр.
Соғысқа дейін Олешкиде 24 мыңдай адам тұрған. Херсон облыстық әскери әкімшілігінің мәліметінше, 2026 жылғы жазда қалада 2 мыңдай адам қалған, оның ішінде 50-ге жуық бала бар. Басқыншылық басталғаннан бері қалада жарық пен газ жоқ, ал ауыз су 2023 жылғы маусымда Ресей әскері Каховка су электр станциясын жарып жібергеннен кейін тоқтаған. Басқыншылар бейбіт тұрғындарды қаладан шығармаған, айналадағы жолдар миналанған, сондықтан өз бетінше кету мүмкін болмады. Атысты тоқтатуға дейін украиналық әскерилер Олешкиге азық-түлікті дронмен жеткізіп келген.
Жергілікті атысты тоқтату туралы Ақ үй 23 қазанда жариялаған. Тыныштық режимі Киев уақытымен 27 қазанда сағат 03:00-ден (Астана уақытымен 06:00-ден) басталып, 1 қарашада Киев уақытымен 22:59-ға (Астана уақытымен 2 қарашада 01:59-ға) дейін жалғасады. Арахамия оны 2022 жылдан бергі ең ауқымды деэскалация деп атаған. Алайда Украинаның басқа өңірлерінде Ресей соққыларын тоқтатқан жоқ: тек 29 қазанның өзінде ресейлік дрон Днепр вокзалында электр пойызын күтіп тұрған 15 адамның өмірін қиды.
