Мазмұнға өту

«Уэбб» жұлдыздың көршісін қалай жұтқанын алғаш рет көрсетті

Андромеда галактикасындағы алып жұлдыз серігін небәрі жеті айналымда жұтып қойды, ал белгілі басқа жұптарда қосылу мыңдаған айналымға созылған.

Галактика Андромеда и четыре снимка звезды Bao до, во время и после слияния
Фото: NASA, ESA, CSA, STScI, Viraj Karambelkar, Kishalay De; DSS, Robert Gendler

Астрономдар бір жұлдыздың екіншісін өзіне тартып, онымен қосылып кеткенін алғаш рет нақты уақытқа жуық бақылап үлгерді. Бұл оқиға бізге ең жақын ірі галактика — Андромеданың шетінде болды, оған дейін шамамен 2,5 млн жарық жылы. Шешуші деректерді «Джеймс Уэбб» ғарыш телескопы берді, деп хабарлады NASA. Зерттеуді 18 қарашада Nature ғылыми журналы жариялады.

Жүйе Bao деп аталды, оның ресми белгісі — AT 2025abao. Жұптың негізгі жұлдызы аса алып жұлдыз болған: массасы Күннен жеті есе ауыр, радиусы 350 есе үлкен, жарықтығы 18 мың есе жоғары. Оның серігінің массасы Күн массасының шамамен 0,7 бөлігіне тең еді. Кіші жұлдыз алыптың кеңейген сыртқы қабатына тигенде, газбен үйкеліп, жылдамдығын жоғалтып, спираль бойымен ішке қарай бата бастады. Небәрі жеті айналымнан кейін, шамамен жеті жылда, ол үлкен жұлдыздың ядросына соғылды. Белгілі басқа жұптарда қосылу мыңдаған айналымға созылған. «Бұл тірі жұлдыздың ішінде бомба жарылғанмен бірдей еді», — деді жұмыстың тең авторы, Колумбия университетінің ғалымы Кишалай Де.

Bao жұлдыздарының қосылуының төрт кезеңі: жақындасуға дейін, серігін жұтуы, жарқ етуі, қосылудан кейінгі шаң қабаты
Суретші Bao жұлдыздарының қосылуының төрт кезеңін осылай бейнеледі. Иллюстрация: NASA, ESA, CSA, STScI, Leah Hustak

Ғалымдар оғаштықты 2023 жылғы ақпанда NEOWISE инфрақызыл телескопының деректерінен байқаған. 2018 жылға дейін жұлдыз бір қалыпты жарқырап, кейін біртіндеп жарқырай бастаған. 2024 жылғы қыркүйекте жердегі WINTER телескопы оның жарқырап қана қоймай, шаң шығарып жатқанын көрсетті. 2025 жылғы 17 қазанда Zwicky Transient Facility обсерваториясы қуатты жарқылды тіркеді: жұлдыздың жарықтығы бір апта ішінде шыңына жетті. «Уэбб» Bao-ны 2025 жылғы 24 желтоқсанда, жарқыл шыңынан 47 күн өткен соң бақылады. Мұндай оқиғаны бірде-бір телескоп мұншалықты ерте зерттеп көрмеген.

Қос жұлдыздардың ортақ газ қабатымен қапталатын бұл кезеңі теорияда бұрыннан сипатталған, бірақ оны тікелей көру мүмкін болмаған. Көптеген жұлдыздың әрі қарайғы тағдыры осы кезеңнің қалай өтетініне байланысты. Кейбір жүйелерде екі жұлдыз да тығыз орбитада аман қалады, уақыт өте келе нейтрондық жұлдызға және қара құрдымға айналуы немесе аса жаңа жұлдыз мен гравитациялық толқындар тудыруы мүмкін. Bao-ны бақылау арқылы ғалымдар жұлдыздардың бұл кезеңде қанша зат жоғалтатынын алғаш рет өлшей алды. Жұмыстың жетекші авторы Вирадж Карамбелкар Space.com басылымына берген сұхбатында екі жұлдыз да өте тығыз орбитада тірі қалуы мүмкін екенін жоққа шығармады. Мұны алдағы бақылаулар ғана анық көрсетеді.

Астрономдар мұндай олжалар жақын арада әлдеқайда көбейеді деп күтеді. NASA-ның жақында ұшырылған «Нэнси Грейс Роман» телескопы аспанға кең ауқымды шолу жасауға дайындалып жатыр. Бұл шолулар Bao сияқты көптеген жаңа жарқылды анықтауы тиіс.

БөлісуTelegramWhatsAppVKFacebookX

Сондай-ақ оқыңыз