Қазақстанда өз пәтеріне ие болу арманы бүгінде Отбасы банктегі тұрғын үй жинақ жүйесінің арқасында жақындай түсті. Қажетті соманы тезірек жинау үшін көп қазақстандық бұрын басқа салымшылардан дайын депозит сатып алатын. Бұл ұзақ жылдар күтпей-ақ, жинақтың тиімді шарттарына бірден қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Алайда 2023 жылғы тамыздан бастап ереже өзгерді: депозитті бөгде адамдарға сатуға енді болмайды, ал депозитті басқа адамға беру (табыстау) тек туыстар арасында және тек өтеусіз жүзеге асады. Бұл шешім көп сұрақ туғызды. Депозитті кімге беруге болады? Қандай құжат керек? Рәсімдеу қалай өтеді? Барлығын егжей-тегжейлі қарастырайық.
Депозитті табыстау тәртібіндегі өзгерістер
Бұрын Отбасы банктің кез келген салымшысы өз депозитін басқа адамға бере алатын. Күткісі келмейтіндер осылайша жиналып қойған салымды сатып алатын. Енді депозитті тек туыстар арасында табыстауға болады. Банк бұл өзгерісті салымшылардың мүддесін қорғаумен түсіндірді: жиналған қаражат отбасы ішінде қалып, көлеңкелі мәмілеге айналмауы маңызды.
Депозитті кімге беруге болады
Салымды тек мына туыстарға беруге болады:
- ата-анаға және балаларға (асырап алушылар мен асырап алынғандарды қоса алғанда);
- аға-інілер мен апа-сіңлілерге (туған және немере);
- ата-әжеге және немерелерге;
- жұбайына (күйеуіне немесе әйеліне);
- ата-анасының аға-інілері мен апа-сіңлілеріне (туған және немере);
- жиендерге;
- қан туыстығы жоқ, бірақ ортақ туыстары бар адамдарға (мысалы, күйеуінің әпкесіне немесе әйелінің ағасына).
Депозитті бөгде адамдарға (таныстарға, достарға, әріптестерге) беру енді мүмкін емес.
Егер депозитке зейнетақы жинағы (БЖЗҚ-дан алынған біржолғы зейнетақы төлемдері, БЗТ) аударылған болса, оны алушылардың шеңбері тарырақ: мұндай салымды тек жұбайына немесе жақын туысына (ата-анасына, балаларына, туған аға-інісі мен апа-сіңлісіне) және тек бір рет беруге болады.
Депозитті туыстан алу тәртібі
Отбасы банкте депозиті бар туысыңыз оны сізге беруге дайын болса, рәсімдеу бірнеше қадамнан тұрады:
- Шарттарды тексеріңіз. Салым иесінің шотында кемінде 50 АЕК (2026 жылы — 216 250 теңге) жинақ болуы тиіс. Туыстығын онлайн тексеру мүмкін емес туыстарға депозит берілетін болса, екі тараптың да жеке куәлігі және туыстықты растайтын құжаттар (туу туралы, неке туралы куәлік және т. б.) қажет.
- Қосымша арқылы өтінім беріңіз. Салым иесі Otbasy bank мобильді қосымшасына (бұрынғы атауы — «ЖССБ24») кіріп, «Операциялар» — «Депозиттер» — «Өтеусіз беру» тармағын таңдайды. Содан кейін депозит пен туысын таңдап, туыстықты растайды (банк оны мемлекеттік дерекқорлар арқылы тексереді, қосымша құжат керек емес) және өтінішке SMS-кодпен қол қояды. Алушы операцияны өз қосымшасында растайды, содан кейін салым иесі құқықты табыстау туралы өтінішке қол қояды.
- Онлайн рәсімдеу мүмкін болмаса, бөлімшеге барыңыз. Депозит 2016 жылғы 1 қарашаға дейін ашылған болса, салым онлайн берілмейтін санатқа жатса (мысалы, БЗТ аударылған немесе қарыз бойынша кепілде тұрған депозит), сондай-ақ салым алыс туысқа берілсе, банк бөлімшесіне бару керек.
- Депозит өтеусіз берілетінін ұмытпаңыз. Депозитті ақылы табыстауға (сатуға) 2023 жылғы тамыздан бастап тыйым салынған, салымды туысқа беруді банк тегін рәсімдейді.
Мәміле аяқталған соң депозит толығымен жаңа иесіне рәсімделеді, ол банк шарттары бойынша тұрғын үйге жинауды жалғастыра алады.
Онлайн табыстау тек ең жақын туыстар (жұбайлар, ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, туған аға-іні мен апа-сіңлілер) арасында ғана қолжетімді екенін ескеріңіз. Депозитті басқа туыстарға (ата-әжеге, немерелерге, нағашыларға, жиендерге, немере аға-інілер мен апа-сіңлілерге) тек банк бөлімшесіне жеке барып қана беруге болады. Өзіңізбен бірге туыстықты растайтын құжаттарды міндетті түрде ала жүріңіз.
Депозитті туыстан алудың артықшылықтары
Туысыңыздан депозит алу мүмкіндігі болса, бұл мынадай артықшылық береді:
- Жинақ мерзімі қысқарады. Дайын депозитті алған адам қаражатты нөлден бастап жинамайды, сондықтан қажетті сомаға тезірек жетеді.
- Қарыз бойынша пайыздық мөлшерлеме төмендейді. Отбасы банкте қарыз сомасының 50%-ын жинап, басқа да шарттарды орындаған клиенттер тұрғын үй қарызын жеңілдетілген мөлшерлемемен — жылдық 3,5%-дан бастап ала алады. Қаражаты жиналған депозитті алсаңыз, бұл шарттарды тезірек орындайсыз.
- Мемлекеттік сыйлықақы сақталады. Депозит туыстар арасында берілгенде бір жылғы жинақ сомасының 20%-ы мөлшеріндегі мемлекеттік сыйлықақыны (200 АЕК-ке дейінгі сомаға) алу мүмкіндігі сақталады. 2026 жылы сыйлықақының ең жоғары мөлшері — 173 000 теңге. Бұл жинағыңызға қосымша бонус болады.
Тәуекелдер мен ескертулер
Айқын артықшылықтарына қарамастан, депозитті туыстар арасында берудің өз тәуекелдері бар. Шешім қабылдамас бұрын олармен мұқият танысу керек.
Заңдық қиындықтар
Құжаттар дұрыс рәсімделмесе немесе туыстықты растайтын құжаттар жетіспесе, депозитті қайта рәсімдеу кезінде қиындық туындауы мүмкін. Банк талаптарын мұқият орындап, барлық қажетті құжатты ұсыну маңызды.
Қаржылық келіспеушіліктер
Жинақты беру туыстар арасында келіспеушілік тудыруы мүмкін. Барлық мәселені отбасында алдын ала талқылаған жөн.
Заңнамадағы немесе банк саясатындағы өзгерістер
Ережелер мен шарттар мезгіл-мезгіл өзгеріп отырады. Бүгін тиімді көрінген ұсыныс ертең өзектілігін жоғалтуы мүмкін. Сондықтан Отбасы банктің соңғы жаңалықтарын қадағалап отырған жөн.
Депозитті беру туралы шешім қабылдамас бұрын әрекетіңіздің дұрыс әрі қауіпсіз екеніне көз жеткізу үшін Отбасы банк өкілдерімен (300 байланыс орталығы) немесе басқа қаржы мамандарымен кеңескен абзал.
Депозит сатып алудың баламалары
Отбасы банктегі депозитін сізге беруге дайын туысыңыз болмаса, көңіл түсірудің қажеті жоқ. Өз баспанаңызға жинаудың басқа да жолдары бар.
Отбасы банкте жаңа депозит ашу
Депозитті өзіңіз де аша аласыз, мысалы, «Баспана» депозитін. Мемлекеттік сыйлықақыны қоса алғанда, оның тиімді сыйақы мөлшерлемесі жылдық 2,4%-дан 14%-ға дейін. Ең қысқа жинақ мерзімі — 3 жыл.
Мемлекеттік бағдарламаларға қатысу
Қазақстанда азаматтардың баспана алуына қолдау көрсететін түрлі бағдарлама бар. Бұрын бастапқы жарнасы небәрі 10% болатын «5-10-20» бағдарламасы ең танымал бағдарламалардың бірі еді, бірақ қазір ол аяқталды. Отбасы банк салымшыларына басқа жеңілдетілген бағдарламалар қолжетімді — мысалы, бастапқы жарнасы 20%-дан басталатын «Отау» және «Наурыз». Бағдарламалардың өзекті тізімі мен шарттары hcsbk.kz сайтында жарияланады.
Коммерциялық банктердегі ипотека
Тұрғын үй сатып алуға арналған ипотеканы Отбасы банк қана бермейді. Көптеген коммерциялық банк те пәтер мен жеке үй сатып алуды жеңілдететін тиімді бағдарламалар ұсынады. Шарттары, пайыздық мөлшерлемесі мен қарызды өтеу мерзімі әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан бірнеше банктің ұсынысын салыстырып, өзіңізге ыңғайлысын таңдаған дұрыс.
Депозит ашу тәртібі
Отбасы банкте депозит ашуды ұйғарсаңыз, мұнда бәрі қарапайым әрі ыңғайлы екенін біліңіз. Банк бірнеше тәсіл ұсынады, өзіңізге қолайлысын таңдай аласыз.
Депозитті онлайн ашу
Отбасы банкте депозитті Otbasy bank мобильді қосымшасы арқылы немесе банк сайтында бейнеқоңырауға тапсырыс беріп, онлайн ашуға болады. Қосымшада тіркеліп, жеке басыңызды биометрия арқылы растап, қажетті салымды таңдау керек. Бейнеқоңырау арқылы депозит ашу үшін сайтқа телефон нөміріңізді енгізіп, сәйкестендіруден өтіп, банк қызметкерінің нұсқауын орындау жеткілікті. Екі тәсіл де бөлімшеге бармай-ақ жинақты тез әрі ыңғайлы бастауға мүмкіндік береді.
Депозитті банк бөлімшесінде ашу
Жанды қарым-қатынасты қаласаңыз, Отбасы банктің жақын бөлімшесіне, консультациялық орталығына немесе «Қазпошта» бөлімшесіне бара аласыз. Салым ашу үшін жеке куәлікті көрсету жеткілікті. Таңдалған бағдарламаға қарай қосымша құжаттар, көбіне табысты растайтын анықтамалар қажет болуы мүмкін.
Қызметкерлер қолайлы депозитті таңдауға көмектесіп, барлық қажетті құжатты рәсімдейді және шарт талаптарын егжей-тегжейлі түсіндіреді. Ойланып шешім қабылдау үшін кеңес алып, кез келген сұрағыңызға жауап ала аласыз.
Депозитті толықтыру
Отбасы банктегі депозитті бірнеше тәсілмен толықтыруға болады, бұл клиенттер үшін барынша ыңғайлы.
Мобильді қосымша арқылы толықтыру
Депозитті Otbasy bank қосымшасы арқылы, сондай-ақ басқа банктердің мобильді қосымшалары мен интернет-банкингі арқылы толықтыруға болады. Ол үшін қосымшаға кіріп, тиісті бөлімді таңдап, шот нөмірі мен толықтыру сомасын енгізіп, операцияны растау керек.
Үшінші тарап сервистері арқылы толықтыру
Депозитті үшінші тарап төлем сервистері, мысалы, Kaspi.kz арқылы да толықтыруға болады. Төлемдер бөлімінен «Отбасы банкті» тауып, шартта көрсетілген шот нөмірін, соманы енгізіп, төлемді растау керек. Жұмыс күндері сағат 22:00-ден кейін және демалыс күндері жасалған төлемдер келесі жұмыс күні есепке алынады. Жіберуші банк аударым үшін комиссия алуы мүмкін екенін ескеріңіз.
Банк бөлімшесінде толықтыру
Депозитті Отбасы банк немесе «Қазпошта» бөлімшесіне барып толықтыруға болады. Қызметкерлер толықтыруға көмектесіп, сұрақтарыңызға жауап береді. Бұл тәсіл жанды қарым-қатынасты қалайтындарға ыңғайлы.
Ең жоғары сыйақы мен мемлекеттік сыйлықақы алу үшін депозитті тұрақты толықтырып отыру маңызды. Бір жылда шотқа кемінде 200 АЕК (айлық есептік көрсеткіш) салсаңыз, сыйлықақы ең жоғары мөлшерде болады — 2026 жылы бұл 865 000 теңге, яғни айына орта есеппен 72 000 теңгедей. Бұл тұрақты жинақтауға ынталандырып, қаржылық мақсатқа тезірек жетуге көмектеседі.
Отбасы банкте депозитті туыстан алу — салымын сізге беруге дайын туысыңыз болса, тұрғын үйге жинақты жеделдетудің жақсы тәсілі. Бұл жеңілдетілген тұрғын үй қарызын алуға қажетті ең төмен сомаға тезірек жетуге және мемлекеттік сыйлықақы алу құқығын сақтауға мүмкіндік береді. Бірақ депозит тек туыстар арасында және тек өтеусіз берілетінін, ал рәсімдеу мұқияттылықты және құжаттарды дұрыс рәсімдеуді талап ететінін есте сақтаған жөн.
