Семей – Қазақстанның ең көне қалаларының бірі, Абай облысының орталығы, Абай мен Шәкәрімнің, сондай-ақ жер аударылған Достоевскийдің қаласы. Бірақ Семейдің келбетін сұрасаңыз, көбіне музейді де, ескерткішті де емес, Ертіс үстіндегі аспалы көпірді көрсетеді. Биіктігі 90 метрдей пилондары қаланың кез келген жерінен дерлік көрінеді, ал оның кешкі жарығы әлдеқашан Семейдің басты ашық хатына айналған. Көпірдің қалай пайда болғанын, несімен ерекше екенін, қазір оның жағдайы қандай екенін және оны қалай жақсы көруге болатынын айтамыз.
Қалаға жаңа көпір не үшін керек болды
Ертіс Семейді екі бөлікке бөледі, ал 1990-жылдардың соңына қарай бұрыннан бар өткелдер жетпей қалды. 1950-жылдары салынған ескі автомобиль көпірі шамадан тыс жүктеліп тұрды, ал қалаға екі жағалауды сенімді байланыстыратын жол қажет еді. Мәселені қаланың орталық бөлігінің тұсынан салынатын жаңа көпір шешті. Бұл ірі инфрақұрылымдық жоба болды, оған Қазақстан Жапония үкіметінің жеңілдетілген қарызын тартты.
Көпір қалай салынды
- 1998 жыл – құрылыс басталды. Жобаны жапондық Katahira & Engineers және IHI Corporation компаниялары әзірледі, жұмысқа түрік құрылысшылары да қатысты.
- Құрылым түрі – гравитациялық анкерлері бар аспалы көпір: жол төсемі екі пилонның арасына керілген алып көтергіш арқандарға ілініп тұр.
- 2000 жылғы қазан – салтанатты ашылу. Көпір бастапқы кестеден шамамен бір жыл бұрын іске қосылды.
- Құны – шамамен 30 млрд иен (Қазақстан қаржыландырған туннель жұмыстарын есептемегенде).
Көпір сандармен
| Жалпы ұзындығы | 1086 м |
| Негізгі аралығы | 750 м |
| Пилондардың биіктігі | шамамен 90 м |
| Ені | шамамен 35 м |
| Ашылуы | 2000 жылғы қазан |
| Түрі | гравитациялық анкерлері бар аспалы көпір |
Аралығы 750 метр болатын бұл көпір – Қазақстандағы ең ірі аспалы көпір әрі Орталық Азиядағы ең ұзын көпірлердің бірі. Көлік жүретін бөліктің екі жағында да жаяу жүргіншілер жолы бар, сондықтан көпірден жаяу өтіп, Ертіске биіктен қарауға болады.
Көпір неге Семейдің символына айналды
Көпір қала үшін ауыр кезеңде – Семей ядролық сынақ полигоны жабылып, 1990-жылдардағы экономикалық құлдыраудан кейін салынды. Биік пилондары бар заманауи құрылым өзгерістің белгісіне айналды: қалада елдің басқа еш жерінде жоқ нысан пайда болды. Содан бері көпір кәдесыйлар мен ашық хаттарда, қала логотиптерінде бейнеленеді, ал семейліктер оның жанында үйлену тойы мен түлектер кешіне арналған суреттерге түседі.
Көпірдің практикалық мәні де бар: ол сол жағалауды орталықпен жалғап, ескі өткелдің жүктемесін азайтты және екі жағалаудағы құрылысқа серпін берді. Тұрғындардың көбі үшін бұл – күнде жұмысқа баратын жол, ал басқалар үшін – өзен жағасында кешкі серуенге шығатын орын.
Көпір қазір қандай күйде
Ширек ғасыр ішінде құрылым мұқият күтімді қажет ете бастады. 2022 жылдың өзінде мамандар жол төсемін толық ауыстыру керектігін айтқан: жарықтар мен шұқырлар жылдар бойы жамалып келген. 2023 жылы көпірді жапондық мамандар тексерді, содан кейін жөндеуге құжаттама әзірлеу басталды.
2025 жылғы мамырдың соңынан бастап көпірдегі асфальт алғаш рет толықтай алынып, жаңасына ауыстырылды. Жұмыс кезінде көлік қозғалысы төрт жолаққа дейін қысқартылды, жоспар бойынша жөндеу 2025 жылғы шілденің басында аяқталуы тиіс еді. Келісімшарт құны шамамен 481 млн теңге болды. Алайда 2026 жылдың көктемінде БАҚ-та қоғам белсенділерінің шағымдары жарияланды: олардың айтуынша, жаңа жабын бір жылға жетпей бұзыла бастаған, сондықтан олар прокуратурадан жұмыстың сапасын тексеруді сұраған. Мақала дайындалған сәтте тексерудің ресми қорытындысын табу мүмкін болмады.
Сонымен қатар Семейде Ертіс арқылы тағы бір көпір салынып жатыр. Ол ескі автомобиль көпірінің қасында, Шәкәрім және Тәңірбергенов көшелерінің арасында орналасады. 2026 жылғы сәуірдегі мәлімет бойынша құрылысты 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған. Жаңа көпір ашылғанда аспалы көпірге түсетін жүктеме азаюы тиіс.
Көпірді қалай көруге болады: туристке кеңестер
- Жаяу өтіңіз. Көпірмен бір бағытқа жаяу жүру 15–20 минут алады. Аралықтың ортасынан Ертіс пен екі жағалау ең жақсы көрінеді.
- Кешке келіңіз. Күн батқаннан кейін сәулеттік жарық жанып, көпір өзенге шағылысады. Суретке түсуге ең қолайлы уақыт осы.
- Жағалаудан түсіріңіз. Ең танымал кадрлар Ертіс жағалауларынан және қаланың аралдағы бөлігінен алынады.
- Ауа райына қарай киініңіз. Өзен үстінде жел үнемі соғып тұрады, ал қыста Семейде қатты аяз болады.
- Жаңалықтарды қадағалаңыз. Жөндеу кезінде көлік қозғалысының сызбасы мен жаяу жүргіншілердің өту тәртібі өзгеруі мүмкін.
Семейде көпірдің маңында тағы не көруге болады
- Абайдың әдеби-мемориалдық музейі – ақынның өмірі мен шығармашылығына арналған, елдегі басты музейлердің бірі.
- Достоевскийдің әдеби-мемориалдық музейі – жазушы жер аударылған жылдары тұрған үйде орналасқан.
- «Өлімнен де күшті» мемориалы – Семей полигонындағы ядролық сынақтар құрбандарына арналған ескерткіш.
- Ертіс жағалауы – екі көпір де көрінетін серуен орны.
Білген жөн
- Семейге қалай жетуге болады. Қалаға Астана мен Алматыдан ұшақтар ұшады, пойыздар мен қалааралық автобустар қатынайды.
- Көпірге билет керек пе? Жоқ, көпір – кәдімгі қала жолы, жаяу да, көлікпен де өту тегін.
- Қашан бару керек. Серуендеуге ең жайлы уақыт – мамырдан қыркүйекке дейін.
