Қазақстанда да, әлемнің көптеген елдеріндегідей, меншік туралы ақпарат әр азаматтың экономикалық мүддесі үшін де, жеке мақсаты үшін де маңызды. Цифрлық технологиялар дамып, мемлекеттік процестер ашық бола түскен сайын жылжымайтын мүлік иесі туралы мәліметке қол жеткізу де жеңілдеді. Электрондық мемлекеттік сервистер қажетті ақпаратты алуды оңайлатты. Бұл – бюрократияны азайтып, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру жолындағы маңызды қадам.
Соңғы жылдары қабылданған заңнамалық өзгерістер де мәлімет алуды едәуір жеңілдетті. Мысалы, ҚР Әділет министрлігі енгізген өзгерістерден кейін құқықтық кадастрдағы ақпарат бұрынғыдай анықтама түрінде емес, мәлімет түрінде беріледі.
Мүлік иесі туралы мәліметті алу тәртібі
Қазақстанда жылжымайтын мүлік иесі туралы ақпарат алу үшін eGov.kz электрондық үкімет порталында немесе eGov Mobile қосымшасында тіркелу керек. Жүйеге электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ) арқылы немесе SMS-құпиясөзбен кіресіз (қосымшада қол қоюдың басқа тәсілдері де бар). Бұл деректердің қауіпсіздігі мен құпиялығына кепілдік береді. Осылайша қызметтерді пайдалану оңайлайды: мемлекеттік мекемеге бармай-ақ, қажетті ақпаратты үйден алуға болады.
Порталда тіркеліп, жүйеге кірген соң жылжымайтын мүлік туралы ақпарат алуға өтінім беруге болады. Қызмет жеке тұлғаларға да, заңды тұлғаларға да қолжетімді. Заңды тұлғалар үшін жеке сұрау нысаны бар – «Заңды тұлғаларға арналған жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар (ауыртпалықтар) туралы мәліметтер (2-нысан)».
eGov Mobile қосымшасында бұл қызмет «Мемлекеттік қызметтер» → «Жылжымайтын мүлік және ТКШ» бөлімінде орналасқан. Қызметті таңдап, мәлімет кім үшін сұралатынын көрсетесіз, өрістерді толтырып, өтінімге қол қоясыз.
Алынған мәлімет порталдағы жеке кабинетке жіберіледі. Онда тіркелген құқықтар, мүліктің техникалық сипаттамалары, сондай-ақ ауыртпалықтар мен өзге де құқықтардың бар-жоғы туралы деректермен танысуға болады.
Бұл қадамдар Қазақстанның азаматтар үшін ыңғайлы әрі тиімді цифрлық орта қалыптастыруға ұмтылатынын көрсетеді. Мұндай орта маңызды ақпаратқа қол жеткізуді жеңілдетіп, мемлекеттік қызметтерді ашық әрі айқын етеді.
Жылжымайтын мүлік туралы қандай ақпарат алуға болады
Қазақстанның электрондық үкімет порталы жылжымайтын мүлікке қатысты әртүрлі ақпарат ұсынады, сондықтан деректерді алу барынша ыңғайлы әрі ашық. Мысалы, жылжымайтын мүліктің бар немесе жоқ екені туралы анықтама алуға болады. Бұл мүлікті сатып алу не сату алдында меншікті тексергенде әсіресе пайдалы. Сонымен қатар жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар мен ауыртпалықтар туралы мәліметтер де қолжетімді. Олар мәміленің заңдық тазалығына көз жеткізуге көмектеседі.
Стандартты мәліметтерден бөлек, пайдаланушылар жылжымайтын мүліктің техникалық ақпаратын, оның ішінде сипаттамалары мен меншік құқығының мәртебесін сұрата алады. Оған учаскенің ауданы мен шекарасы туралы толық деректер, сондай-ақ объектіге қатысты тіркеулер мен өзгерістердің тарихы кіреді.
Заңнамадағы өзгерістер деректерді алу рәсімін жеңілдетті. Енді ақпарат электрондық түрде беріледі, сондықтан қажетті құжаттарды тез алуға болады.
Жылжымайтын мүлікке салынған ауыртпалықтар мен құқықтық шектеулер
Жылжымайтын мүлікке салынған ауыртпалықтар мен құқықтық шектеулерді білу кез келген меншік иесі мен әлеуетті сатып алушы үшін аса маңызды. eGov.kz порталында жалға беру, кепіл немесе тыйым салу сияқты ауыртпалықтар туралы, сондай-ақ мүлікті пайдалануға не сатуға әсер етуі мүмкін өзге де шектеулер туралы ақпарат бар.
Мысалы, ұзақ мерзімді жалға беру шарты жаңа меншік иесінің тұрғын үйге билік ету құқығын шектеуі мүмкін. Банктегі кепіл алынбайынша мәміле жасауға кедергі болуы ықтимал. Бұрынғы меншік иесінің қарызы үшін салынған тыйым мүлікті мәжбүрлеп сатуға әкелуі мүмкін, сондықтан жаңа сатып алушылар мен инвесторлар бұл туралы міндетті түрде білуі керек.
Мәміле жасамас бұрын мүліктің заңдық тазалығын тексерген жөн: меншік иесі туралы деректерді оның жеке куәлігімен және жылжымайтын мүлікке арналған құжаттармен салыстыру қажет. Бұл адал емес сатушыларға немесе мүліктің заңдық мәртебесінің анық болмауына байланысты көптеген қиындықтың алдын алады.
Мемлекеттік қызмет көрсету тәртібі мен мерзімі
Қазақстанда жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеу жөніндегі мемлекеттік қызмет нақты регламентпен көрсетіледі. Сондықтан процесс барлық қатысушы үшін ашық әрі болжамды.
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеуге өтінішті электрондық үкімет порталы арқылы беруге болады. Мемлекеттік қызмет стандартына сәйкес жылжымайтын мүлікке құқықтардың (ауыртпалықтардың) туындауын, өзгеруін немесе тоқтатылуын тіркеу өтініш түскен сәттен бастап үш жұмыс күні ішінде жүргізіледі (портал арқылы берілсе, мерзім төлем расталған сәттен бастап есептеледі). Кейбір әрекеттер, мысалы ауыртпалықтың тоқтатылуын тіркеу, тезірек – бір жұмыс күні ішінде орындалады. Қызмет көрсету тоқтатыла тұруы мүмкін, бірақ бір айдан аспайды – мысалы, сот шешімі бойынша немесе төлем толық жасалмаған жағдайда.
Егер өтініш оны қарауға өкілеттігі жоқ органға түссе, ол үш жұмыс күні ішінде уәкілетті органға жіберілуге тиіс. Азаматтардың жазбаша өтініштеріне жауап заңнамада белгіленген мерзімде беріледі. Бұл барлық рәсімнің жедел әрі заңға қатаң сәйкес жүргізілуіне кепілдік береді.
Мүлік иесі туралы мәліметті алу тәртібін білу Қазақстанда жылжымайтын мүлікпен мәміле жасайтын әр адамға қажет. Электрондық үкімет жүйесінің арқасында бұл процесс қолжетімді әрі ашық болды: азаматтар мен заңды тұлғалар қажетті ақпарат пен ресми құжаттарды ұзақ күтпей, күрделі бюрократиялық рәсімдерсіз ала алады.
Соңғы жылдары мемлекет мемлекеттік қызметтерді жетілдіріп, оңтайландыруға көп күш жұмсады. Соның нәтижесінде процесс ыңғайлы бола түсті, меншік құқығын және жылжымайтын мүлікпен жасалатын өзге мәмілелерді ресімдеу жеделдеді. Мұндай өзгерістер құқықтық жүйеге деген сенімді нығайтып қана қоймай, елдегі инвестициялық белсенділікті де арттырады.
Жылжымайтын мүлікті тексеру мен тіркеуге электрондық сервистерді пайдалану – әділ әрі қолжетімді жылжымайтын мүлік нарығын қалыптастырудағы маңызды қадам. Мұндай нарықта әр азамат өз мәмілесінің заңдылығы мен қауіпсіздігіне сенімді бола алады.
