Бұрын «Тұрғын үй құрылысына кепілдік беру қоры» (ТҮҚКҚ, орысша ФГЖС) деп аталған ұйым бүгінде «Қазақстандық тұрғын үй компаниясы» (ҚТҮК) ретінде белгілі және Қазақстандағы тұрғын үй құрылысы саласының көшбасшысы саналады. ҚТҮК баспананың сапалы әрі қолжетімді болуына басты рөл атқарады: құрылыстың аяқталуына кепілдік береді, инвесторлар мен үлескерлердің мүддесін қорғайды. Осылайша компания құрылыс саласының дамуына және елдегі тұрғын үй жағдайының жақсаруына үлес қосады. Бұл мақалада ҚТҮК азаматтар игілігі үшін қалай жұмыс істейтінін және құрылыс салушылардың жауапкершілігі мен ашықтығын қалай қамтамасыз ететінін айтамыз.
ТҮҚКҚ енді ҚТҮК деп аталады
2020 жылы «Тұрғын үй құрылысына кепілдік беру қоры» АҚ «Қазақстандық ипотекалық компания» ипотекалық ұйымы» АҚ-ға қосылып, қызметін тоқтатты. Кейін біріккен ұйымның атауы «Қазақстандық тұрғын үй компаниясы» АҚ (ҚТҮК) болып өзгертілді. Компания «Бәйтерек» холдингінің құрамына кіреді және тұрғын үй құрылысының бірыңғай операторы ретінде қазақстандықтарды қолжетімді әрі сапалы баспанамен қамтамасыз етеді. ҚТҮК құрылысты қаржыландырудың ауқымды бағдарламаларын жүзеге асырады, үлескерлердің құқығын қорғау үшін кепілдік береді. Мұның бәрі елдің құрылыс секторына айтарлықтай әсер етеді.
ҚТҮК-нің атқаратын қызметі
ҚТҮК Қазақстанның тұрғын үй құрылысы саласында шешуші рөл атқарады: ол баспанамен қамтудың түрлі бағыттарын үйлестіретін бірыңғай операторға айналды. Компанияның негізгі қызметтері:
- Ипотекалық бағдарламалар. ҚТҮК азаматтарға өз бағдарламалары (мысалы, «Орда Аймақ») арқылы ипотекалық несие береді және ипотекалық қарыздарды субсидиялайды. Бұл адамдардың жеке баспана сатып алуына жол ашады.
- Кейін сатып алу құқығымен жалға беру. Ұйым баспананы кейін сатып алу құқығымен жалға алуға мүмкіндік береді. Бұл – меншік иесі болудың ыңғайлы тәсілі.
- Құрылыс салушыларды несиелеу. ҚТҮК мемлекеттік бағдарламалар аясында құрылыс салушыларды қаржыландырып, тұрғын үй құрылысының дамуын ынталандырады.
- Субсидиялау. Компания құрылыс салушылардың несиелері мен ипотекалық қарыздарды субсидиялап, баспананы қолжетімді етуге бағытталған жобаларды қолдайды.
- Құрылысты қаржыландыру. ҚТҮК жаңа тұрғын үй құрылысына инвестиция салады, тұрғын үй саласында инвестициялық жобаларды іске асырады.
- Құрылыстың аяқталуына кепілдік беру. ҚТҮК-нің ең басты міндеттерінің бірі – құрылыстың аяқталуына кепілдік беру. Бұл үлескерлер мен инвесторлардың тәуекелін барынша азайтады. 2026 жылы кепілдік аз қабатты жобаларға (коттедж қалашықтары мен таунхаустарға) және ескі тұрғын үйді реновациялау жобаларына да таралды.
Осы қызметтердің арқасында ҚТҮК елдің тұрғын үй ресурстарын тиімді басқарып, халықтың кең тобына қолжетімді әрі сапалы баспана ұсына алады.
Үлестік құрылысқа кепілдік беру тетігі
Мемлекет қанша күш салса да, Қазақстанда үлестік құрылыс мәселесі әлі де өзекті. Көптеген қазақстандық арам ниетті құрылыс салушылардың кесірінен ақшасынан айырылып, уәде етілген баспанасын ала алмады.
«Қазақстандық тұрғын үй компаниясы» жүзеге асыратын үлестік құрылысқа кепілдік беру тетігі – үлескерлердің мүддесін қорғаудың маңызды құралы. ҚТҮК-ден кепілдік алу үшін құрылыс салушы өзінің сенімді әрі тұрақты екенін дәлелдеуі керек: оның құрылыста белгілі бір тәжірибесі және тиісті қаржылық көрсеткіштері болуы шарт. Бұл кепілдік үлескерлердің салған қаражатын қорғайды: құрылыс салушы қаржылық қиындыққа тап болса да, үй салынып бітеді. Сондықтан бұл тетік тұрғын үй құрылысы нарығына деген сенімді сақтауда маңызды рөл атқарады.
ҚТҮК сайтында кепілдік шарттарының тізілімі бар, онда салынып жатқан нысандар туралы ақпаратты тексеруге болады. Сарапшылар құрылыс салушының барлық қажетті рұқсаттары бар-жоғын тексеріп, үлестік қатысу шарттарын мұқият оқуға кеңес береді. Тәуекелді азайту үшін құрылыс барысын қадағалап, нысанның қай жерде орналасқанына да мән берген жөн.
2025 жылы қабылданған заң бойынша үлестік қатысу шарты бірыңғай ақпараттық жүйеде тіркелуге тиіс. Алдын ала шарт жасасуға және үлескерлерден қолма-қол ақша алуға тыйым салынған – төлем тек банк арқылы қолма-қол ақшасыз жүргізіледі. Үлескерлердің ақшасын тартуға рұқсаты немесе кепілдігі жоқ нысандарға банктер ипотека бермейді.
Құрылысты аяқтау кепілдігі үлескерлерді үйдің салынбай қалу қаупінен қорғайды. Егер құрылыс салушы банкрот деп танылса, қаражатты мақсатсыз жұмсаса немесе нысанды тапсыруды едәуір кешіктірсе, кепілдік тетігі іске қосылады. Сонда ҚТҮК құрылысты аяқтау міндетін өз мойнына алады: құрылыс салушыда қандай қиындық туса да, әр үлескер өз пәтерін алады. Бұл жүйе тұрғын үй құрылысына қаражат салатын инвесторларға қосымша сенім мен қорғаныс береді.
ҚТҮК-нің ірі құрылыс салушылармен жұмысы: мысалдар
Алматы облысы мен Алматы қаласында ҚТҮК «Atamura Group» ЖШС және «Елимай-Invest» ЖШС сияқты ірі құрылыс салушылармен жұмыс істеді. «Atamura Group» жобасына «Arlan» тұрғын үй кешені, «Елимай-Invest» ЖШС жобаларына «Alma City 5» және «Теремки» ТҮК мысал бола алады. Астанада «Қазақстандық тұрғын үй компаниясы» құрылыс салушылармен, соның ішінде GreenLine.Asyl Mura тұрғын үй кешенін салған «BI Group» холдингімен және «Qazaq Eli Kulan» ТҮК-не жауапты «ULYTAU Group» құрылыс компаниясымен серіктес болды.
«Қазақстандық тұрғын үй компаниясы» кепілдік берген үлестік құрылыс нысандары Шымкентте, Қостанай және Атырау облыстарында да бар. ҚТҮК деректеріне сәйкес, 2026 жылдың ортасында компанияның кепілдік портфелі шамамен 395 млрд теңгені құрады – бұл елдің барлық дерлік өңіріндегі 50-ден астам жоба. 2026 жылы алғашқы кепілдіктер Семейде, Жезқазғанда және Көкшетауда берілді. Бұл жобалар ҚТҮК-нің ел бойынша ынтымақтастығын кеңейтіп жатқанын көрсетеді: үлескерлер кепілдігі бар сапалы баспанаға ие болады, ал өңірлік жылжымайтын мүлік нарығы дамиды.
Кепілдік алу үшін құрылыс салушыға қойылатын талаптар
2025 жылы қабылданған тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы заң құрылыс салушыларға қойылатын талаптарды жеңілдетті. ҚТҮК-ден кепілдік алу үшін құрылыс салушы мына өлшемдерге сай болуы керек:
- құрылыста кемінде екі жыл тәжірибесі болуы және Астанада, Алматыда, Шымкентте жалпы ауданы 10 000 м²-ден, басқа өңірлерде 5 000 м²-ден асатын нысандар салуы (тапсырыс беруші ретіндегі де, мердігер ретіндегі де жұмысы есепке алынады);
- соңғы екі жылдағы аудиторлық есептілік бойынша меншікті қаражатының жеткілікті екенін және қаржылық тұрақтылығын растауы;
- нысан тапсырылғанға дейін құрылыстың бүкіл мерзімінде қарыз қаражатының меншікті капиталға арақатынасы 7-ден аспауы;
- жер учаскесіне меншік немесе жер пайдалану құқығының болуы;
- жобалау-сметалық құжаттама сараптамасының оң қорытындысын алуы;
- комиссия мен кепілдік жарнасын төлеп, құрылыс мердігерлігі шартын жасасуы.
Осы талаптарға сәйкестігі тексерілгеннен кейін ҚТҮК кепілдік бере алады, ал ол үлескерлердің қаражатын тартуға құқық береді.
Ұзақ мерзімді стратегия
2023 жылғы қарашада ҚТҮК 2033 жылға дейінгі даму стратегиясын бекітіп, қазақстандықтарды қолжетімді әрі сапалы баспанамен қамтуды басты мақсат ететінін тағы бір рет көрсетті. Стратегия ҚТҮК өнімдерін өзара үйлестіруді көздейді. Ерекше назар мұқтаж азаматтар мен халықтың әлеуметтік осал топтарын қолдауға аударылады. Бұл компанияның Қазақстанда тұрғын үй жағдайын жақсартуға, тұрғын үй құрылысы саласында тұрақтылық пен сенімділікті қамтамасыз етуге ұмтылатынын растайды.
