«Наурыз» бағдарламасы: Отбасы банктің жеңілдетілген ипотекасына толық шолу

Қазақстанда өз баспанаңды сатып алу оңай емес: баға табыстан жылдам өседі, ал кәдімгі ипотека отбасы бюджетінің едәуір бөлігін жұтып қояды. Мемлекет пен банк бірлесіп іске асыратын «Наурыз» бағдарламасы бір мезгілде екі мәселені шешеді. Ол жылдық 7–9 %-бен жеңілдетілген ипотека ұсынады және жас отбасыларға, әлеуметтік осал топтарға, әлі өз пәтері жоқ барлық азаматқа баспаналы болуды жеделдетеді. Бұл қалай жұмыс істейді? Енді соны талдап көрейік.

«Наурыз» дегеніміз не

«Наурыз» – Отбасы банк көктемде (әдетте наурызда) осы мейрамның құрметіне ашатын жеңілдетілген ипотеканың мемлекеттік бағдарламасы. Оның басты мақсаты – баспанасы жоқ адамдарға нарықтағыдан әлдеқайда төмен мөлшерлемемен несие беріп, үйлі болуын тездету. Қаржы мемлекеттік бюджеттен бөлінеді, сондықтан шарттары банктің дәстүрлі жинақтау схемасынан өзгеше. Қатысу үшін бағалау көрсеткішін бірнеше жыл бойы жинаудың қажеті жоқ, ал жеңімпаздар қысқа конкурс арқылы анықталады.

Бағдарлама шектеулі уақыт ішінде және белгіленген қаражат көлемі аясында жүзеге асады. Көктемде өтінім қабылдау аяқталған соң, қаржы конкурстық рейтингі ең жоғары қатысушыларға бөлінеді. Өтінім Отбасы банк сайтындағы «Баспана Маркет» порталы арқылы онлайн беріледі. Жаңа үйдегі пәтерді де сол жерде таңдап, брондауға болады. Банктің өзге ипотекалық ұсыныстарында процесс көбіне жылдарға созылатын жинақтаумен байланысты. Ал «Наурыз» баспананы әлдеқайда тез алуға мүмкіндік береді.

Бағдарлама 2031 жылға дейін есептелген. 2026 жылы өтінім 10–31 наурыз аралығында қабылданды. Банкке 26 822 өтінім түсіп, конкурс қорытындысы бойынша 16 мың адам қатысушы атанды. Қарыз мақұлданғаннан кейін баспананы іздеп, сатып алуға алты ай беріледі. Пәтер таба алмағандар үшін Отбасы банк мақұлдау мерзімін 2026 жылғы 30 желтоқсанға дейін ұзартты.

Бағдарлама кімге арналған

«Наурыз» бағдарламасына өтінім беру үшін бірнеше талапқа бірдей сай болу керек. Олар азаматтық мәртебеге, жасқа, табысқа және бұрын баспанаңыз болған-болмағанына қатысты:

1. Азаматтық немесе мәртебе. Бағдарламаға тек Қазақстан Республикасының азаматтары мен қандас мәртебесі бар адамдар қатыса алады.
2. Жасы. Өтінім берген сәтте өтініш берушінің жасы 18 бен 63-тің аралығында (63 жасты қоса алғанда) болуы тиіс.
3. Табысы. Соңғы алты айдағы ресми табысты растау қажет. Табыс жетпесе, екі қосалқы қарыз алушыға дейін тартуға болады.
4. Баспананың болмауы. Өтініш берушінің және оның отбасы мүшелерінің (жұбайының және кәмелетке толмаған балаларының) меншігінде соңғы бес жылда тұрғын үй болмауы және тұрғын үймен мәміле жасалмауы керек.
5. Шектеулер. «Кейіннен сатып алу құқығымен жалға беру» және «Отау» бағдарламалары арқылы пәтер алғандар қатыса алмайды. Ерлі-зайыптылардың тек біреуі ғана қатыса алатынын, ал салымшы немесе отбасы бағдарламаны бір рет қана пайдалана алатынын ескеріңіз.

Несиелеудің негізгі шарттары

Ұсыныстың мәні қарапайым: қарыз теңгемен беріледі, мөлшерлемесі нарықтан төмен, ал лимиттің бір бөлігін жөндеуге жұмсауға болады. Шартқа қол қоймас бұрын мына жайттарды білген жөн:

1. Қаржыландыру сомасы. Алматы мен Астана үшін – 36 млн теңгеге дейін, өзге өңірлер үшін – 30 млн теңгеге дейін. Бұл соманың 20 %-ына дейінгі бөлігін таңдалған пәтерді жөндеуге жұмсауға болады. Бірақ пәтер бастапқы нарықтан, қара әрлеумен сатып алынуы керек.
2. Бастапқы жарна. Негізгі талап – нысан бағасының 20 %-ы. Егер тұрғын үй бастапқы нарықтан болып, таза әрлеумен тапсырылса, 10 % жеткілікті.
3. Пайыздық мөлшерлеме. Халықтың әлеуметтік осал топтары үшін – жылдық 7 %, басқа санаттар үшін – 9 %. Бірақ бұл тек бастапқы кезеңде ғана. Депозитте қарыз сомасының 50 %-ы жиналған соң мөлшерлеме автоматты түрде жылдық 3,5–5 %-ға дейін төмендейді.
4. Мерзімі. Несиенің ең ұзақ мерзімі – 19 жыл. Оның 8 жылға дейінгі бөлігі – алдын ала қарыз (депозитте қарыз сомасының 50 %-ы жиналғанға дейін), одан кейін 11 жылға дейін төмендетілген мөлшерлемемен тұрғын үй қарызы беріледі. Қарызды кез келген уақытта айыппұлсыз мерзімінен бұрын өтеуге болады.
5. Сатып алынатын нысан. «Баспана Маркет» порталындағы тізімнен дайын немесе салынып жатқан тұрғын үйді алуға рұқсат етіледі. Қайталама нарықтағы баспана тек моноқалалар мен ауылдарда ғана қолжетімді, оған банк бағдарламаның жылдық бюджетінің 30 %-ынан аспайтын қаражат бөледі.
6. Кепіл және сақтандыру. Сатып алынатын пәтер кепілге қойылады. Нысанды және титулды сақтандыру міндетті, оны қарыз алушы төлейді.
7. Қосымша шығындар. Қарыз бергені үшін комиссия алынбайды, бірақ нотариус қызметіне, кепілді тіркеуге және сақтандыруға ақы төлеуге тура келеді.

Іс жүзінде бұл былай көрінеді: жылдық 9 %-бен берілетін алдын ала қарыз кезеңінде ай сайынғы төлем айтарлықтай жоғары болады. Қарыз сомасының 50 %-ы жиналып, жылдық 3,5–5 %-дық тұрғын үй қарызына өткен соң төлем едәуір азаяды. Нақты кесте қарыз сомасына, мерзіміне, берілген күніне және мерзімінен бұрын енгізілген жарналарға байланысты. Оны банк есептейді, ал шамамен алынатын соманы Отбасы банк сайтындағы калькулятор арқылы білуге болады.

Кіру билеті – депозит

«Өтінім беру» батырмасын баспас бұрын Отбасы банктегі шотыңызда кемінде 2 млн теңге болуы керек. Бұл – қатысудың міндетті шарты. Маңызды тұстары:

1. Депозитті бір төлеммен толтыруға болады. Жинақтау мерзімінің маңызы жоқ: кеше толтырсаңыз, бүгін өтінім бере аласыз.
2. «Табысты», «Жинақтаушы» және «Арнау» тарифтерінен басқа кез келген тариф жарайды. Осы бағдарламалар бойынша ашылған салымдар конкурсқа жіберілмейді. Сондай-ақ депозитке тыйым салынбауы және инкассалық өкім қойылмауы керек.
3. Ақша өзіңізде қалады. Депозит жанып кетпейді. Несие рәсімделгеннен кейін оны мерзімінен бұрын өтеуге жұмсауға немесе қаржылық қор ретінде сақтай беруге болады.
4. Сыйақы сізге жұмыс істейді. Есептелген сыйақының әрбір 1 000 теңгесі үшін банк конкурстық кестеде 1 балл қосады. Сондықтан салымды алдын ала толтырып, сыйақы кемінде бір рет есептелгенше күткен тиімді.
5. Мемлекет сыйлықақысы мүмкіндікті арттырады. Мемлекет жыл сайын 1 наурызға дейін өткен жылғы жарна сомасының 20 %-ы мөлшерінде сыйлықақы есептейді, бірақ ол жылына 200 АЕК-тен аспайтын жарнаға ғана беріледі (2026 жылы ең көбі шамамен 173 000 теңге). Бұл қаражат та сыйақы есептелетін соманы, демек, болашақ балдарды көбейтеді.

Кеңес: Отбасы банктегі тұрғын үй құрылыс жинақ ақшасы бойынша базалық сыйақы мөлшерлемесі – жылдық 2 %. Егер 2 млн теңгені желтоқсанда салсаңыз, наурызға қарай шамамен 10 000 теңге сыйақы жиналады. Бұл – қосымша 10 балл. Салымды неғұрлым ерте ашып, соғұрлым көп ақша салсаңыз, рейтингіңіз де жоғары болады.

Балдар қалай есептеледі

Тіркеу жабылғаннан кейін банк сауалнамаларды балл сомасы бойынша автоматты түрде сұрыптайды. Балыңыз неғұрлым жоғары болса, несие рәсімдеуге соғұрлым ерте шақырыласыз. Әр шарт үшін белгіленген балл қосылады:

• халықтың әлеуметтік осал топтары (ӘОТ) – 10 балл;
• 18 жасқа толмаған балалардың болуы – 10 балл (бір бала ма, әлде үш бала ма, маңызды емес);
• ресми тіркелген неке – 5 балл;
• 35 жасқа дейін (35 жасты қоса алғанда) – 5 балл;
• депозит бойынша сыйақы – есептелген әрбір 1 000 теңге үшін 1 балл.

Банк барлық көрсеткішті қосып, рейтингтік тізімді жариялайды. Белгіленген өту балы жоқ: іріктеу шегі өтініш берушілердің санына, олардың жинағына және бөлінген қаражат көлеміне байланысты.

Есептеу мысалы

Екі баласы бар, әлеуметтік осал топқа жататын жас отбасы (ерлі-зайыптының екеуі де 35 жасқа дейін) мынадай балл алады:

• балалар үшін – 10 балл;
• неке үшін – 5 балл;
• жасы үшін – 5 балл;
• ӘОТ мәртебесі үшін – 10 балл.

Барлығы – 30 балл. Егер салымға 60 000 теңге сыйақы есептелсе (мысалы, депозитте шамамен 3 млн теңге бір жыл бойы жылдық 2 %-бен жатса), тағы 60 балл қосылады. Сонда жалпы рейтинг 90 балл болып, мақұлдау мүмкіндігі айтарлықтай артады.

Есіңізде болсын: өтінім берілгеннен кейін балл жинақталмайды. Сондықтан бастапқы тізімге барынша басымдықпен ену үшін депозит пен құжаттарды алдын ала қамдап қойыңыз.

«Наурыз» бағдарламасына қандай тұрғын үй сай келеді

Бағдарлама таңдауда толық еркіндік бермейді: мемлекет тек ережеге сай нысандарды ғана қаржыландырады. Жарамсыз нұсқаларға уақыт жоғалтпау үшін барлық егжей-тегжейді алдын ала анықтап алған жөн:

1. Бастапқы нарық. Пайдалануға берілген жаңа үйлердегі немесе салынып жатқан үйлердегі пәтерлерге рұқсат етіледі, бірақ жоба «Баспана Маркет» порталында орналастырылған болуы керек. Салынып жатқан тұрғын үй тұрғын үй құрылысының бірыңғай операторының кепілдігі бар үлестік қатысу шарты бойынша сатып алынады. Қатысушы болашақ баспанасын дәл осы порталда брондайды.
2. Қайталама нарық. Қайталама нарықтағы тұрғын үйді тек моноқалалар мен ауылдық елді мекендерде сатып алуға болады. Ірі қалаларда (Алматы, Астана, Шымкент және облыс орталықтары) бағдарлама тек жаңа үйлерді қаржыландырады.
3. Жеке үйлер. Егер үй «Баспана Маркет» каталогына бастапқы нарық нысаны ретінде енгізілсе (мысалы, жаңа кенттегі таунхаус немесе коттедж), ол да жарайды. Бұл бағдарлама бойынша үйді өз бетіңізше салуға болмайды.
4. Құн лимиттері. Қарыз сомасы белгіленген шектен аспауы тиіс (Алматы мен Астана үшін – 36 млн теңге, өзге өңірлер үшін – 30 млн теңге).
5. Жөндеу. Мақұлданған соманың 20 %-ына дейінгі бөлігін таңдалған пәтерді әрлеуге немесе жөндеуге жұмсауға рұқсат етіледі. Банк бұл ақшаны сатып алуға арналған қаражатпен бірге мердігерге аударады.

Өтінімді қалай беруге болады: қадамдық нұсқаулық

Төмендегі нұсқаулық бүкіл процестен әбігерсіз өтуге көмектеседі. Келесі өтінім қабылдау басталғанда пайдалану үшін оны сақтап қойыңыз.

Бағдарламаға қатысу үшін мына қадамдарды орындаңыз:

1. Салым ашыңыз немесе толтырыңыз. Отбасы банктегі депозиттік шотқа кемінде 2 млн теңгені алдын ала салып қойыңыз. Депозитсіз өтінім қабылданбайды.
2. Құжаттарды дайындаңыз. Жеке куәліктің, табыс туралы анықтамалардың, неке және балалардың туу туралы куәліктерінің (болса) жарамдылығын тексеріңіз.
3. Онлайн сауалнаманы толтырыңыз. Өтінім қабылдау кезеңінде «Баспана Маркет» порталындағы жеке кабинетке кіріңіз (компьютерден кірген дұрыс). «Менің өтінімдерім» бөлімінен «Наурыз» бағдарламасын таңдап, нысанды толтырыңыз, депозитті көрсетіп, өтінімді SMS-кодпен растаңыз. Банк үш жұмыс күні ішінде баспананың жоқтығын және талаптарға сәйкестігін тексереді. Содан кейін өтінімге ЭЦҚ-мен қол қою керек.
4. Рейтингті бақылаңыз. Өтінім қабылдау жабылғаннан кейін банк конкурстан өткен қатысушылардың тізімін жариялайды. Іріктелген қатысушылар несие өтінімін банк белгілеген мерзімде береді (2026 жылы – 6 сәуір мен 12 мамыр аралығында).
5. Нысанды брондаңыз. Қарыз мақұлданған соң порталдан пәтер таңдап, оны брондаңыз. Баспананы іздеп, сатып алуға алты ай беріледі.
6. Бағалаудан өтіп, шартқа қол қойыңыз. Банк нысанды тексереді, кепілді рәсімдейді, төлем кестесін келіседі және нотариусқа, тіркеуге, сақтандыруға кететін шығындар тізімін ұсынады.
7. Ақша мен кілтті алыңыз. Кепіл тіркелгеннен кейін қаражат сатушыға немесе құрылыс салушыға аударылады. Сіз құқық белгілейтін құжаттарды алып, жаңа үйге көшесіз.

Осы тәртіппен жүріп, баспананы тез таңдасаңыз, барлық кезең екі-үш айға сыюы мүмкін. Бұл үшін құжаттарыңыз бен таңдалған нысан толық талапқа сай болуы керек.

Білу маңызды артықшылықтар мен тәуекелдер

Өтінім бермес бұрын бағдарламаның күшті және әлсіз тұстарын байыппен бағалаған пайдалы. Сонда рәсімдеу кезінде де, одан кейін де күтпеген жағдайға тап болмайсыз.

Артықшылықтары:

• мөлшерлеме нарықтағыдан төмен – бастапқыда жылдық 7–9 %, депозитте қарыз сомасының 50 %-ы жиналғаннан кейін – 3,5–5 %;
• қатысу оңай – бағалау көрсеткішін бірнеше жыл жинамай-ақ, 2 млн теңгелік депозит жеткілікті;
• несиенің 20 %-ына дейінгі бөлігін жөндеуге қосып, жаңартылған пәтердің кілтін бірден алуға болады;
• қарыз бергені үшін комиссия жоқ, мерзімінен бұрын айыппұлсыз өтеуге рұқсат етіледі;
• өтінім беруден бастап баспананы брондауға дейінгі бүкіл процесс онлайн өтеді.

Тәуекелдер мен шектеулер:

• қаржыландыру уақыт пен бюджет жағынан шектеулі – қажетті балл жинай алмасаңыз, келесі жылды күтуге тура келеді;
• 2 млн теңге қолма-қол ақшаны тез салу қажет – бұл бәріне бірдей оңай емес;
• қайталама нарықтағы баспанаға тек моноқалалар мен ауылдарда рұқсат етіледі, ірі қалаларда – тек жаңа үйлер;
• қосымша шығындарды (нотариус, кепілді тіркеу, сақтандыру) қарыз алушы көтереді, олар бастапқы жарнаға бағаның тағы 3–4 %-ын қосуы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Жұбайымның ата-анасының пәтерінде үлесі болса, қатысуға бола ма?

Жоқ. Отбасы мүшелерінің кез келгенінде тұрғын үйдің ең кішкентай үлесі болса да, бағдарламаға қатысу құқығынан айырылады.

Несие алғаннан кейін депозиттегі ақша қайда кетеді?

Ешқайда кетпейді. Қаражат өзіңізде қалады. Оның бір бөлігін бірден мерзімінен бұрын өтеуге жұмсап, қалғанын қаржылық қор ретінде сақтауға немесе кейін пайдалануға болады.

Биыл балл жетпесе, не істеу керек?

Салымды толтырып, сыйақының есептелуін күтіңіз (ол балл береді) және келесі жылы өтінім беріңіз. Өтінім қабылдау әдетте наурызда басталады.

Құрылысы аяқталмаған таунхаусты сатып алуға бола ма?

Иә, егер құрылыс салушы мен нысан «Баспана Маркет» каталогына енгізілсе, үлестік қатысу шартына тұрғын үй құрылысының бірыңғай операторы кепілдік берсе және нысан банктің бағалауынан өтсе, болады.

Несиенің негізгі борышының жартысын екі-үш жылда мерзімінен бұрын өтесем, мөлшерлеме төмендей ме?

Жоқ. Мөлшерлеменің төмендеуі несиені мерзімінен бұрын өтеумен байланысты емес. Негізгі борыштың жартысын екі-үш жылда өтесеңіз де, пайыздық мөлшерлеме өзгермейді. Мөлшерлеме төмендеуі үшін депозитте бастапқы қарыз сомасының 50 %-ына тең ақша жинау керек. Тек осы деңгейге жеткенде ғана банк пайыздық мөлшерлемені автоматты түрде төмендетілген мөлшерлемеге қайта есептейді.

«Наурыз» – өз баспанасы әлі жоқ, бірақ 2 млн теңге жинағы бар адамдар үшін жеңілдетілген ипотека алудың жылдам жолы. Бағдарлама әсіресе балалы отбасылар мен әлеуметтік осал топтар үшін тиімді: олар көбірек балл және төменірек бастапқы мөлшерлеме алады. Депозитті алдын ала қамдап, құжаттарды дайындап, таңдалған нысанның ережеге сай келетінін мұқият тексеру маңызды.

Бәрін уақытында жасасаңыз, өтінім бергеннен кейін бірнеше айдан соң жаңа пәтердің кілтін алып, кәдімгі нарықтық ипотекаға қарағанда айтарлықтай аз төлеуге болады.