Алматыда реновация бағдарламасы белсенді жүзеге асып жатыр. Оның мақсаты — ескі және апатты үйлерді сүру арқылы қаланың тұрғын үй қорын жаңарту. Бұл бастама алматылықтардың тұрмыс жағдайын жақсартуға және қала ортасын сауықтыруға бағытталған. Бағдарлама бойынша сүрілген ескі үйлердің орнына жаңа тұрғын үй кешендері салынады. Бұл халықтың өмір сапасын арттырып, қала инфрақұрылымын жақсартуға тиіс.
2030 жылға дейінгі сүру жоспарлары
Апатты тұрғын үйді реновациялау бағдарламасы 2021 жылдан бері жұмыс істеп келеді және жақсы нәтиже көрсетті. Мысалы, 2023 жылы Алматыда 321 пәтерлік 14 ескі ғимарат сүрілсе, 2024 жылы 545 пәтері бар 54 ғимарат бұзылды.
2024 жылдың соңында қалалық мәслихат алдағы бес жылға арналған тұрғын үй қорын реновациялаудың жаңа бағдарламасын бекітті. Соған сәйкес 2030 жылға дейін Алматыда 676 апатты құрылыстың тұрғындарын көшіріп, ескі баспананың 7500-ге жуық меншік иесін жайлы пәтерлермен қамтамасыз ету жоспарланған. Салынғанына 50 жылдан асқан қаңқалы-қамыс үйлер мен тектоникалық жарылым аймақтарында тұрған үйлер сүріледі.
2026 жылғы деректер бойынша 432 меншік иесі жаңа пәтерге көшті, 54 апатты үйдің тұрғындары қоныстандырылды, олардың орнында жаңа тұрғын үй кешендері салынып жатыр. 2026 жылдың соңына дейін тағы 1165 отбасын көшіру жоспарланған. Тұрғындарға «бөлмеге бөлме» қағидатымен баламалы пәтер немесе ақшалай өтемақы ұсынылады.
Реновация бағдарламасы жергілікті бюджет қаражаты мен жеке инвестиция есебінен жүзеге асырылады. Бұл құрылыс сапасын арттырып, жаңа тұрғын үй кешендерін жайлырақ етуге ықпал етуге тиіс.
2024 жылы қала бюджетінен көшіру қорын қалыптастыруға арналған 1100 пәтерді сатып алуға 30 млрд теңге бөлінді. 2026 жылдан бастап реновация бағдарламасы қаражатының бір бөлігі қаланың инвестициялық тартымды аудандарындағы жобаларға жұмсалып жатыр. Жалпы 2030 жылға дейін сүру мен көшіруге бюджеттен 120 млрд теңге жұмсап, 970 млрд теңге жеке инвестиция тарту жоспарланған еді.
Бағдарлама қай аудандарды қамтиды
Алматыдағы реновация бағдарламасы ескі және апатты ғимараттарды сүру арқылы тұрғын үй қорын жаңарту жоспарланған бірнеше ауданды қамтиды. Басымдық XX ғасырдың ортасында салынған ескі үйлер ең көп шоғырланған аудандарға, сондай-ақ ғимараттарды сүру инфрақұрылымды оңтайландырып, тұрмыс жағдайын жақсартуға мүмкіндік беретін аумақтарға беріледі. 2026 жылғы тізімге 300-ден астам құрылыс пен 3000-нан астам пәтер енді. Ең ірі алаңдар Түрксіб, Бостандық, Әуезов және Алмалы аудандарында.
Реновацияға тартылған негізгі аудандар:
- Бостандық ауданы. Мұнда тұрғын үй қорын жаңарту жұмыстары жалғасып жатыр: ескірген үйлер сүріліп, заманауи тұрғын үй кешендері салынуда. Абай даңғылында қайта жаңарту жүргізілуде. Бұған дейін Розыбакиев, Солодовников, Радостовец және Жандосов көшелерінің шаршысындағы ескі құрылыстар бұзылған. Тектоникалық жарылым аймақтарында тұрған үйлердің ең көбі де осы ауданда — 410 пәтерлік 39 үй.
- Жетісу ауданы. 2025 жылы сүрілетін үйлер тізіміне 30 ескі ғимаратты енгізу жоспарланған еді. Бұған дейін негізгі жұмыстар Дулыға, Боткин, Вольная, Азов, Грибоедов, Сүйінбай көшелерінде жүргізілді. Реновация аясында бес жылда мұнда барлығы 135 ескі ғимаратты бұзу жоспарланған.
- Түрксіб ауданы. Апатты үйлердің ең көбі Лев Толстой, Спартак, Молдағалиев, Ақынов, Чернышевский, Сейфуллин, Кассин көшелерінде және Алтай-2 шағын ауданында орналасқан. Мұнда ескі ғимараттарды кезең-кезеңімен сүріп, орнына жаңа тұрғын үй кешендерін салу жоспарланған.
- Алатау ауданы. Фадеев көшесіндегі ескі тұрғын үйлер сүрілді.
- Наурызбай ауданы. Бірнеше шағын аудандағы, соның ішінде Кенесары хан, Нәжімеденов, Қарлығаш және басқа да көшелердегі ескі үйлер бұзылды.
Аудандардағы реновация бастамалары ескірген тұрғын үй қорын жаңартуға көмектеседі және заманауи жағдайда жайлы өмір сүруге жаңа мүмкіндік ашады.
Қандай үйлер сүріледі
Реновация бағдарламасы бойынша сүрілетін үйлердің тізбесін қала әкімдігі айқындап, бекітеді. Нысандар тізімі бірнеше кезеңде жасалып, келісіледі. Содан кейін ол бағдарламаны іске асыруға жауапты жобалық топ — Реновация кеңсесіне беріледі. Бағдарламаның операторы — «Алматы» ӘКК.
Алматыда үйлерді сүрудің кезектілігі олардың техникалық жай-күйіне қарай анықталады. Ғимаратты тізбеге енгізбес бұрын оның физикалық тозуы жан-жақты бағаланады. Бұл кезде мына факторлар ескеріледі:
- салынған жылы;
- ғимараттың қабат саны;
- қабырғасының материалы;
- күрделі жөндеу жүргізілген-жүргізілмегені;
- конструкциялар мен инженерлік желілердің жалпы жай-күйі.
Мұндай тәсіл тұрғын үй қорын қауіпсіз әрі кезең-кезеңімен жаңартуға мүмкіндік береді. Оның мақсаты — қала тұрғындарының тұрмыс жағдайын жақсарту.
Тұрғындардың келісімі туралы ережелерді де ескерген жөн. Жалпы қағида бойынша көшіру үшін пәтерлердің барлық меншік иесінің нотариат куәландырған келісімі керек: олардың біреуі бас тартса, үй сүрудің ағымдағы кестесінен шығарылады. Дегенмен жаңартылған бағдарламада нысандардың бір бөлігі (екінші санат деп аталатын) үшін барлық меншік иесінің келісімінсіз көшіруді бастау мүмкіндігі қарастырылған.
Үйіңіз сүрілетінін қалай білуге болады
Алматыда тұрсаңыз және үйіңіздің сүру бағдарламасына іліккенін білгіңіз келсе, қажетті ақпаратты алуға көмектесетін бірнеше қарапайым қадам бар:
- Ресми дереккөздерді тексеру. Алдымен Алматы әкімдігінің сайты сияқты ресми қалалық сайттардан ақпарат іздеген жөн. Онда әдетте қаланы реновациялау жоспарлары мен сүрілетін ғимараттардың тізімі жарияланады. Сонымен қатар «Алматы» ӘКК сайтында (spkalmaty.kz) реновацияның интерактивті картасы бар: «Бағдарламалар» → «Апатты тұрғын үйді реновациялау» бөлімінде үйіңізді көше атауы мен нөмірі бойынша табуға немесе ауданды таңдауға болады. Карта әзірге сынақ режимінде жұмыс істейді, сондықтан үйдің мәртебесін ресми органдардан қосымша нақтылаған дұрыс.
- Жергілікті билік органдарына жүгіну. Тұрғын үй саясаты бөліміне немесе ауданыңыздың әкімдігіне хабарласуға болады. Онда үйіңіздің мәртебесі туралы және оның реновацияның ағымдағы не алдағы жоспарларына енгені жөнінде ақпарат береді.
- Басқарушы компаниядан кеңес алу. Алматыда үйдің сүрілетін-сүрілмейтінін оған қызмет көрсететін басқарушы компаниядан да білуге болады. Оның қызметкерлерінде өзекті ақпарат болады және олар тұрғындарға алдағы өзгерістер мен көшіру рәсімдері туралы хабарлай алады.
- Ақпараттық кездесулер мен қоғамдық тыңдаулар. Қала билігі өткізетін ақпараттық кездесулер мен қоғамдық тыңдауларға қатысыңыз. Мұндай іс-шараларда тұрғындар реновация жобалары туралы толық ақпарат алып, жауапты тұлғаларға сұрақ қоя алады.
- Заңгерлік көмек. Ақпарат алу қиынға соқса немесе өз құқықтарыңызды талқылағыңыз келсе, тұрғын үй мәселелері мен меншік иелерінің құқықтарына маманданған заңгерден кеңес алуға болады.
Бұл тәсілдер үйіңіздің қазіргі мәртебесін білуге ғана емес, реновация үдерісіне белсенді қатысып, өз мүддеңізді қорғауға да көмектеседі.
Тұрғындардың пікірі және ықтимал қиындықтар
Үйлерді сүру бағдарламасы туралы алматылықтардың пікірі екіге жарылады. Бір бөлігі реновацияны қолдайды: олар мұны тұрғын үй жағдайын жақсартып, аудандардың инфрақұрылымын жаңартуға мүмкіндік деп санайды. Ал енді біреулері, әсіресе үйі мен ауданына көп жылдан бері бауыр басып қалғандар, алаңдаушылық білдіріп, келіспейтінін айтады. Олар жаңа үйге көшкеннен гөрі қазіргі баспанасын күрделі жөндеуден өткізгенді қалайды, өйткені жаңа үйлер ыңғайсыздау болуы және үйреншікті ортақ кеңістіктен айырылуы мүмкін.
Жүзеге асқан жобалар ескі үйлерді сүріп, жаңа баспана салу үдерісі әрдайым кедергісіз өтпейтінін көрсетеді. Қаржының жетіспеуі, бюрократиялық кедергілер немесе тұрғындардың келіспеуі салдарынан жиі кідіріс туындайды. Кейде тұрғындар көшу мерзімі мен жаңа баспананың шарттарын ұзақ уақыт нақты біле алмайды. Жаңа үйлердің құрылыс сапасы да маңызды: ол көшірілетін азаматтардың үмітіне және қажеттілігіне сай болуға тиіс.
Алматыдағы үйлерді сүру бағдарламасының оң жағы да, кемшілігі де бар. Бір жағынан, ол ескірген тұрғын үй қорын жаңартуға және қала тұрғындарының өмір сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Екінші жағынан, мұндай өзгерістерге дайын болмауы мүмкін тұрғындардың пікірі мен құқығын ескеру маңызды. Тиімді коммуникация мен жұртшылықтың қатысуы, сондай-ақ жобаларды мұқият жоспарлап, іске асырылуын бақылау жағымсыз салдарды азайтып, халықтың сенімі мен қолдауын арттыруға көмектеседі.
