Қазақстан десе, көз алдыға көбіне шексіз дала келеді. Бірақ елде шын өмірде бар екеніне сену қиын орындар аз емес: құмтастан жасалған «қамалдары» бар шатқал, суынан батып кеткен шыршалардың діңдері шығып тұратын көл, бор жартасқа қашалған мешіт, жойылып кеткен мұхит табанындағы ақ таулар. Біз осындай бес нысанды іріктеп, 2026 жылға арналған пайдалы ақпаратпен толықтырдық: қалай жетуге болады, кіру қанша тұрады және сапарды қашан жоспарлаған дұрыс.
Шарын шатқалы
Алматыдан шығысқа қарай шамамен 200 км жерде Шарын өзені миллиондаған жыл бойы шөгінді жыныстарды тіліп, ұзындығы 154 км-дей шатқал жасаған. Оның ең танымал бөлігі – Қамалдар аңғары. Бұл – қызыл-сарғыш қабырғалардың арасындағы тар дәліз, ал қабырғаларды жел мүжіп, мұнараға, аркаға және бекіністің «тістеріне» айналдырған. Шатқалды жиі Гранд-Каньонмен салыстырады. Көлемі жағынан ол қарапайымдау, есесіне оған бару оңай, ал жұмыс күндері мұнда адам аз болады.
Қамалдар аңғарындағы соқпақпен өзенге дейін түсуге болады: бұл – жайпақ топырақ жолмен бір бағытқа шамамен 3 км. Одан бөлек, «Шарын» ұлттық паркінің аумағында Ай, Қара және Сары шатқалдар, сондай-ақ мұз дәуірінен бері сақталған реликті шаған тоғайы бар.
Қалай жетуге болады және қанша тұрады
- Көлікпен: бағытқа қарай (Шонжы немесе Көкпек арқылы) 195–210 км, аялдамасыз 3–3,5 сағат.
- Автобуспен: Нарынқол мен Кегенге баратын рейстер «Саяхат» автовокзалынан таңертең ерте шығады. Жүргізуші бұрылыстың тұсында түсіріп кетеді, бірақ тас жолдан кіреберіске дейін әлі 10 км-ге дейін жер бар – оны жаяу немесе жолаушы көлікпен жүріп өтуге тура келеді. Бұл – төзімділерге арналған нұсқа.
- Тур немесе трансфер: топтық сапарлар бір адамға 20 000 теңгеден басталады, барып-қайтатын такси бір көлікке шамамен 20–35 мың теңге тұрады (агрегаторлардың 2026 жылғы қыркүйектегі деректері бойынша).
- 2026 жылы ұлттық паркке кіру: жаяу келушіге шамамен 865 теңге, жеңіл автокөлікке шамамен 2 595 теңге (тарифтер АЕК-ке байланған, 2026 жылы АЕК 4 325 теңге).
Баруға ең қолайлы уақыт – сәуір–маусым және қыркүйек–қазан айлары. Жазда шатқал табанында ауа температурасы +40 °C-тан асып кетеді, сондықтан әр адамға кемінде 2 литр су, бас киім және жабық аяқ киім алыңыз.
Қайыңды көлі және суға батқан орман
Қайыңды – «Көлсай көлдері» ұлттық паркінің аумағында, теңіз деңгейінен шамамен 2 000 м биіктіктегі шатқалда жатқан тау көлі. Ол 1911 жылғы қиратқыш Кемин жер сілкінісінен кейін пайда болған: опырылған тау жынысы шатқалды бөгеп, су шыршалы орманды басып қалған. Тянь-Шань шыршалары содан бері суда тұр – олардың қураған ұштары көгілдір айдынның үстінде батып кеткен кемелердің діңгектеріндей қылтияды. Су жазда да суық, сондықтан діңдер іріп-шірімей дерлік сақталған.
Көлдің ұзындығы – 400 м-дей, тереңдігі – 20–30 м-ге дейін. Қыста көл қатып қалады, сонда мұнда ағаштардың арасында мұз астына сүңгу үшін дайверлер келеді.
2026 жылы қалай жетуге болады
Алматыдан Саты ауылына дейін шамамен 280 км (5–6 сағат). Ұзақ жылдар бойы Сатыдан көлге дейінгі соңғы 10–12 км өткелдері бар бұзылған серпантин болды. Оған тек жол талғамайтын көліктер ғана жіберілетін, ал туристер жолдың қалғанын жаяу жүретін. 2025–2026 жылдары мұнда ұзындығы 9,9 км жаңа жол салынып жатты. ҚазАқпараттың 2026 жылғы маусымдағы деректері бойынша, оны жаздың соңына қарай пайдалануға беру жоспарланған, ал ресми хабарламаларда 2026 жылдың күзі де аталған. Жол көлден шамамен 1,5 км жердегі 60–100 көлікке арналған тұраққа дейін апарады, одан әрі жаяу немесе атпен барасыз. Сапар алдында жаңа жолмен қозғалыс ашылғанын және жеке көліктер жіберіле ме, жоқ па – ұлттық парк әкімшілігінен нақтылап алыңыз.
- 2026 жылы «Көлсай көлдері» ұлттық паркіне кіру жаяу келушіге шамамен 865 теңге, жеңіл автокөлікке шамамен 2 595 теңге тұрады.
- Қайыңдыны Төменгі Көлсай көлімен бірге көрген ыңғайлы: екеуі де Сатының маңында, ал түнеп шығу үшін ауылдағы қонақ үйлер бар.
Шақпақ ата жерасты мешіті
Маңғыстау облысындағы Түпқараған түбегінде, Таушық пен Форт-Шевченконың маңында, Шақпақ ата шатқалының бор жарқабағына өңірдің ең жұмбақ киелі орындарының бірі қашалған. Оның нақты салынған уақыты белгісіз: зерттеушілер X–XIII немесе XIV–XVI ғасырларды атайды. Бастапқыда бұл үңгір болып, кейін қайта жасалған деген болжам да бар. Жоспары бойынша мешіт айқышқа ұқсайды: күмбездің астында жарық түсетін тесік бар, бұрыштарында ою-өрнегі әртүрлі төрт бағана тұр.
Аңыз бойынша, мұнда тақуа әрі емші Шақпақ ата өмір сүрген. Мешіттің ішінде шырақтарға арналған қуыстар, жылқылардың бейнелері, ашық алақан белгісі және зиярат етушілердің араб, парсы, түркі тілдеріндегі жазулары сақталған. Солардың ішінде жазылған уақыты белгілі ең ертесі XVIII ғасырға жатады. Аптап ыстықта да залдардың іші салқын. Айналасында құлпытастары бар көне қорым орналасқан.
- Қалай жетуге болады: тек көлікпен немесе Ақтаудан шығатын турмен, әдетте бір бағытқа 1,5–2 сағат жүресіз. Бұл сапарды көбіне Қапамсай шатқалы және Жығылған опырылымымен бірге жоспарлайды.
- Әдеп: бұл – әлі де құлшылық жасалатын орын. Жабық киім киіңіз, әйелдерге орамал тартқан жөн, ішінде ақырын сөйлеңіз.
Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи кесенесі
Түркістан – елдің ең көне қалаларының бірі әрі түркі әлемінің рухани орталығы. Мұнда 1166 жылы ақын, сопылық ұстаз, яссауия тариқатының негізін салушы Қожа Ахмет Яссауи жерленген. XIV ғасырдың соңында Әмір Темірдің бұйрығымен оның қабірінің үстіне зәулім кесене тұрғызыла бастады. Құрылыс аяқталмай қалды: қасбеттің бір бөлігі күні бүгінге дейін қапталмаған, бұл тек жобаның ауқымын айқындай түседі. Ескерткіш 2003 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген.
Кесенеде отызға жуық бөлме бар, олардың қатарында су құйылатын қола тайқазан тұрған үлкен зал да бар. Халық Түркістанға зиярат етуді «кіші қажылық» деп атайды. Дәстүр бойынша алдымен көне Отырардың маңындағы, шамамен 60 км жердегі Арыстан баб кесенесіне барады: аңыз бойынша, ол Яссауидің алғашқы ұстазы болған.
2026 жылғы маусымнан бастап билет бағасы
| Санат | Бағасы |
|---|---|
| ҚР ересек азаматтары | 1 000 теңге |
| ҚР студенттері мен зейнеткерлері | 500 теңге |
| ҚР оқушылары | 300 теңге |
| ТМД елдерінің азаматтары | 2 000 теңге |
| Алыс шетел азаматтары | 5 000 теңге |
Түркістанға пойызбен немесе ұшақпен жеткен ыңғайлы: қаланың халықаралық әуежайы бар, Алматы мен Астанадан тікелей рейстер ұшады. Шымкенттен көлікпен шамамен 2,5 сағат жүресіз.
Үстірт қыраты және Бозжыра шатқалы
Ондаған миллион жыл бұрын Маңғыстаудың орнында ежелгі Тетис мұхиты толқыған. Су тартылған соң Үстірт қыраты қалды – бор мен әктас жарқабақтары, сортаңдар мен шатқалдар. Оның ең әсем бөлігі – Бозжыра шатқалы: аппақ останецтер «азу тістер» сияқты аңғардан жоғары көтеріліп тұрады, ал шыңның тік қабырғалары алып амфитеатр түзеді. Жұмсақ жыныстарды жел үнемі мүжіп отырады, сондықтан мұндағы бедер баяу болса да байқалатындай өзгереді. Өңірдің жартастарында петроглифтер кездеседі, ал әктастардан тасқа айналған ұлулар мен ежелгі акулалардың тістерін табуға болады.
Қалай жетуге болады және нені білу керек
- Жол: Ақтаудан шамамен 270–300 км, оның басым бөлігі – топырақ жол. Дайындалған жол талғамайтын көлік, толық бак, су қоры және ең дұрысы – жергілікті жүргізуші немесе гид керек: бағыттың көп бөлігінде байланыс жоқ.
- Ақы: Бозжыраға кіру бірнеше жылдан бері ақылы. Туроператорлардың деректері бойынша, 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап жаңартылған тарифтер қолданылады: жеңіл автокөлікке шамамен 3 000 теңге, бұған қоса туристік бағыт пен шатырда түнегені үшін бөлек алым алынады. Шетелдіктер үшін мөлшерлеме екі есе жоғары. Төлемді банк қосымшалары арқылы немесе орнында жасауға болады, чекті сақтап қойыңыз.
- Қашан бару керек: сәуір–маусым және қыркүйек–қазан. Жазда аптап +45 °C-қа жетеді, ал жаңбырдан кейін саз балшықты жолдармен жүру мүмкін болмай қалады.
Білген жөн
- Ұлттық парктердің тарифтері АЕК-пен есептеледі және жыл сайын өзгереді – өзекті сомаларды сапар алдында парктердің сайттарынан немесе банк қосымшаларынан қараңыз.
- Шарын, Көлсай және Қайыңды Алматыдан шығатын 2–3 күндік бір бағытқа оңай сыяды.
- Шақпақ ата мен Бозжыраны Маңғыстауға бір сапарда, Ақтауда тоқтай отырып көрген дұрыс.
- Түркістанға демалыс күндері баруға болады: Яссауи кесенесі, Арыстан баб және қаланың туристік орталығы екі күнге оңай сыяды.
- Далада және тауда ұялы байланыс пен дүкенге сенім артпаңыз: су, азық-түлік, дәрі қобдишасы мен пауэрбанк алып алыңыз.
