Қазақстанды көбіне шетсіз-шексіз дала деп елестетеді. Алайда елімізде шынымен бар екеніне сену қиын орындар аз емес: құмтас «қамалдары» бар шатқал, суынан батып кеткен шыршалардың діңдері шығып тұрған көл, бор жартасқа қашап салынған мешіт, жоғалып кеткен мұхит түбіндегі ақ таулар. Біз осындай бес нысанды жинап, 2026 жылға арналған практикалық ақпаратты қостық: оларға қалай жетуге болады, кіру қанша тұрады және сапарды қашан жоспарлаған дұрыс.
Шарын шатқалы
Алматыдан шығысқа қарай шамамен 200 км жерде Шарын өзені миллиондаған жыл бойы шөгінді жыныстарды тіліп, ұзындығы 154 км-ге жуық шатқал түзген. Оның ең танымал бөлігі – Қамалдар аңғары. Бұл – желмен мүжіліп, мұнараларға, аркаларға және «қамал» тістеріне айналған қызғылт сары қабырғалар арасындағы тар дәліз. Шарынды жиі Үлкен Каньонмен салыстырады. Көлемі жағынан ол кішірек, есесіне баруға оңай, ал жұмыс күндері мұнда адам аз болады.
Қамалдар аңғарының соқпағымен өзенге дейін түсуге болады: бір жаққа шамамен 3 км, жол еңіс топырақпен жүреді. Сонымен қатар «Шарын» ұлттық паркінің аумағында Ай, Қара және Сары шатқалдар, сондай-ақ мұз дәуірінен сақталған реликт шаған тоғайы бар.
Қалай жетуге болады және қанша тұрады
- Көлікпен: бағытқа қарай 195–210 км (Шонжы немесе Көкпек арқылы), аялдамасыз 3–3,5 сағат жүресіз.
- Автобуспен: Нарынқол мен Кегенге баратын рейстер «Сайахат» автовокзалынан таңертең ерте шығады. Жүргізуші бұрылыстың тұсында түсіріп кетеді, бірақ трассадан кіреберіске дейін тағы 10 км-ге жуық жер бар – оны жаяу не жолай көлікпен жүріп өтесіз. Бұл нұсқа төзімділерге ғана лайық.
- Тур немесе трансфер: топтық сапарлар бір адамға 20 000 теңгеден басталады, таксимен барып-қайту бір көлікке шамамен 20–35 мың теңге тұрады (агрегаторлардың 2026 жылғы қыркүйектегі деректері бойынша).
- 2026 жылы ұлттық паркке кіру: жаяу келушіге шамамен 865 теңге, жеңіл көлікке шамамен 2 595 теңге (тарифтер АЕК-ке байланған, 2026 жылы ол 4 325 теңге).
Баруға ең қолайлы уақыт – сәуір–маусым және қыркүйек–қазан. Жазда шатқал түбінде ауа температурасы +40 °C-тан асып кетеді, сондықтан әр адамға кемінде 2 литр су, бас киім және жабық аяқ киім алыңыз.
Қайыңды көлі және су басқан орман
Қайыңды – «Көлсай көлдері» ұлттық паркінің аумағында, шамамен 2 000 м биіктікте шатқалда жатқан тау көлі. Ол 1911 жылғы қиратқыш Кемин жер сілкінісінен кейін пайда болған: опырылған жартас шатқалды бөгеп, шыршалы орманды су басқан. Тянь-Шань шыршалары сол күйі суда тұрып қалды. Олардың қурап қалған ұштары көгілдір айдынның үстінде батып кеткен кемелердің діңгектері сияқты қылтиып тұр. Су жазда да салқын, сондықтан діңдер іс жүзінде шірімейді.
Көлдің ұзындығы шамамен 400 м, тереңдігі 20–30 м-ге дейін жетеді. Қыста ол қатып қалады, сол кезде мұнда ағаштар арасында мұз астына сүңгу үшін дайверлер келеді.
2026 жылы қалай жетуге болады
Алматыдан Саты ауылына дейін шамамен 280 км (5–6 сағат). Көп жыл бойы Сатыдан көлге дейінгі соңғы 10–12 км өткелдері бар бұзылған серпантин еді: оған тек жол талғамайтын көліктер жіберілетін, ал туристер қалған жолды жаяу жүретін. 2025–2026 жылдары мұнда ұзындығы 9,9 км жаңа жол салу жұмыстары жүрді. Kazinform агенттігінің 2026 жылғы маусымдағы дерегі бойынша, оны жаздың соңына қарай пайдалануға беру жоспарланған, ал ресми хабарламаларда 2026 жылдың күзі де аталған. Жол көлден шамамен 1,5 км жердегі 60–100 көлікке арналған тұраққа апарады, әрі қарай жаяу немесе атпен барасыз. Сапар алдында жаңа жолмен қозғалыс ашылған-ашылмағанын және жеке көліктер жіберіле ме, жоқ па, соны ұлттық парк әкімшілігінен нақтылап алыңыз.
- 2026 жылы «Көлсай көлдері» ұлттық паркіне кіру жаяу келушіге шамамен 865 теңге, жеңіл көлікке шамамен 2 595 теңге тұрады.
- Қайыңды мен Төменгі Көлсай көлін бір сапарға біріктірген ыңғайлы: екеуі де Сатыға жақын, ал түнеу үшін ауылдағы қонақ үйлер бар.
Шақпақ ата жерасты мешіті
Маңғыстау облысындағы Түпқараған түбегінде, Таушық пен Форт-Шевченкоға жақын жерде, Шақпақ ата шатқалының бор жарқабағында өңірдің ең жұмбақ киелі орындарының бірі қашап салынған. Оның қашан салынғаны нақты белгісіз: зерттеушілер X–XIII немесе XIV–XVI ғасырларды атайды. Бастапқыда бұл үңгір болып, кейін қайта салынған деген болжам да бар. Жоспары бойынша мешіт айқышқа ұқсайды. Күмбезінің астында жарық түсетін тесік бар, бұрыштарында әрқайсысы әртүрлі оюмен безендірілген төрт бағана тұр.
Аңыз бойынша, мұнда әулие әрі емші Шақпақ ата өмір сүрген. Мешіттің ішінде шырағдандарға арналған қуыстар, жылқылардың бейнелері, ашық алақан белгісі және зиярат етушілер қалдырған араб, парсы, түркі тілдеріндегі жазулар сақталған. Күні көрсетілген ең ерте жазулар XVIII ғасырға жатады. Аптап ыстықта да залдардың іші салқын. Айналасында құлпытастары бар көне қорым орналасқан.
- Қалай жетуге болады: тек көлікпен немесе Ақтаудан шығатын турмен, әдетте бір жаққа 1,5–2 сағат жүресіз. Бұл сапарды көбіне Қапамсай шатқалы мен Жығылған опырылымына барумен ұштастырады.
- Әдеп: бұл – қазір де адамдар тәу ететін киелі орын. Жабық киім кию керек, әйелдерге орамал тағу ұсынылады, ішінде ақырын сөйлеңіз.
Түркістандағы Қожа Ахмет Яссауи кесенесі
Түркістан – еліміздегі ең көне қалалардың бірі және түркі әлемінің рухани орталығы. Мұнда 1166 жылы ақын, сопылық ұстаз, ясауия тариқатының негізін қалаушы Қожа Ахмет Яссауи жерленген. XIV ғасырдың соңында Әмір Темірдің бұйрығымен оның зиратының үстіне алып кесене тұрғызыла бастады. Құрылыс аяқталмай қалды: қасбеттің бір бөлігі әлі күнге дейін қаптаусыз тұр, бұл ойдың ауқымын одан сайын айқындай түседі. 2003 жылдан бері ескерткіш ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізімінде.
Кесененің ішінде отызға жуық бөлме бар. Солардың бірі – суға арналған қола тайқазан қойылған үлкен зал. Түркістанға зиярат етуді халық «кіші қажылық» деп атайды. Дәстүр бойынша алдымен шамамен 60 км жердегі, көне Отырардың маңындағы Арыстан баб кесенесіне барады: аңыз бойынша, ол Яссауидің алғашқы ұстазы болған.
2026 жылғы маусымнан бастап билет бағасы
| Санат | Бағасы |
|---|---|
| ҚР ересек азаматтары | 1 000 теңге |
| ҚР студенттері мен зейнеткерлері | 500 теңге |
| ҚР оқушылары | 300 теңге |
| ТМД елдерінің азаматтары | 2 000 теңге |
| Алыс шетел азаматтары | 5 000 теңге |
Түркістанға пойызбен немесе ұшақпен жеткен ыңғайлы: қаланың халықаралық әуежайы бар, Алматы мен Астанадан тікелей рейстер ұшады. Шымкенттен көлікпен шамамен 2,5 сағатта жетесіз.
Үстірт қыраты және Бозжыра шатқалы
Ондаған миллион жыл бұрын Маңғыстаудың орнында көне Тетис мұхиты толқып жатқан. Су тартылған соң Үстірт қыраты қалды: бор мен әктас жарқабақтары, сортаңдар мен шатқалдар. Оның ең көз тартар бөлігі – Бозжыра шатқалы. Мұнда аңғардың үстінде аппақ қалдық таулар – «азу тістер» көтеріліп тұрады, ал шың қабырғалары алып амфитеатр түзеді. Жұмсақ жыныстар үнемі мүжіліп отырады, сондықтан жер бедері баяу болса да байқалатындай өзгереді. Өңірдің жартастарында петроглифтер кездеседі, ал әктастардан тасқа айналған бақалшақтар мен көне акулалардың тістері табылады.
Қалай жетуге болады және нені білу маңызды
- Жол: Ақтаудан шамамен 270–300 км, оның басым бөлігі – топырақ жол. Дайындалған жол талғамайтын көлік, толы бак, су қоры және мүмкіндігінше жергілікті жүргізуші немесе гид қажет: бағыттың көп бөлігінде байланыс жоқ.
- Төлем: Бозжыраға кіру бірнеше жылдан бері ақылы. Туроператорлардың дерегінше, 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап жаңартылған тарифтер қолданылады: жеңіл көлікке шамамен 3 000 теңге, ал туристік бағыт пен шатырда түнегені үшін бөлек алым алынады. Шетелдіктер үшін мөлшерлеме екі есе жоғары. Төлемді банк қосымшалары арқылы немесе орнында жасауға болады, түбіртекті сақтап қойыңыз.
- Қашан бару керек: сәуір–маусым және қыркүйек–қазан. Жазда аптап +45 °C-қа жетеді, ал жаңбырдан кейін саз жолдармен жүру мүмкін болмай қалады.
Білген жөн
- Ұлттық парктердің тарифтері АЕК бойынша есептеледі және жыл сайын өзгереді. Сапар алдында өзекті сомаларды парктердің сайттарынан немесе банк қосымшаларынан қараңыз.
- Шарын мен Көлсайды Қайыңдымен бірге Алматыдан шығатын 2–3 күндік бір бағытқа біріктіруге болады.
- Шақпақ ата мен Бозжыраны Маңғыстауға бір сапармен, Ақтауда тұрақтап жүріп аралаған дұрыс.
- Түркістанға демалыс күндері баруға болады: Яссауи кесенесін, Арыстан бабты және қаланың туристік орталығын екі күнде оңай аралап шығасыз.
- Далада және тауда ұялы байланыс пен дүкенге сенбеңіз: су, азық-түлік, дәрі қобдишасы мен пауэрбанк алып жүріңіз.
