Қазақстан аумағы жағынан әлемде тоғызыншы орында тұр. Бір сапардың өзінде мұнда ортағасырлық кесенелерді, шөлдегі шатқалдарды, Тянь-Шань мұздықтарын және қоқиқазы бар дала көлдерін көруге болады. Туристер ағыны тез өсіп келеді: үкіметтің дерегінше, 2025 жылы елге 15,7 млн шетелдік келген, ал ішкі туристер саны 8,7 млн-ға жеткен. Мұнда туризмнің қандай түрлері дамығанын, әрқайсысы үшін қайда бару керегін және 2026 жылы нені білу маңызды екенін талдаймыз. Ерекше нәрседен бастағыңыз келсе, Қазақстанның ең жұмбақ орындары туралы топтамамызды қараңыз.
Тарихи және мәдени туризм
Қазақстан жері мыңдаған жыл бойы көшпелі мәдениеттер мен Ұлы Жібек жолының тоғысқан жері болды. Оның іздері – қамал-қалалар, кесенелер, қорғандар мен жартастағы суреттер. Бұл нысандардың бірнешеуі ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген.
- Түркістан. Елдің басты киелі орны – XIV ғасырдың соңында салынған Қожа Ахмет Яссауи кесенесі, ЮНЕСКО нысаны. Соңғы жылдары қала айтарлықтай жаңарды: жаңа әуежай, «Керуен-Сарай» туристік орталығы, әр деңгейдегі қонақүйлер пайда болды. Жақын жерде Сауран қалашығы мен Отырардағы Арыстан баб кесенесі бар.
- Алматы. Бұрынғы астана әрі мәдени орталық: Абай атындағы опера және балет театры, Орталық мемлекеттік музей, 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағындағы Вознесенский соборы, Көк базар. Осы жерден еліміздің бүкіл оңтүстігін аралау ыңғайлы.
- Тамғалы петроглифтері. Қола дәуіріне жататын бес мыңнан астам жартас суреті, ЮНЕСКО нысаны. Алматыдан солтүстік-батысқа қарай шамамен 170 км жерде орналасқан, сондықтан бұл қала сыртына серуен емес, толыққанды бір күндік сапар.
- Астана. Заманауи сәулет: «Бәйтерек», «Хан Шатыр», «Әзірет Сұлтан» мешіті, Ұлттық музей. Көне оңтүстікпен жақсы контраст жасайды.
- Елдің батысы. Маңғыстаудың жерасты мешіттері (Бекет ата, Шақпақ ата) және Атырау маңындағы Сарайшық қалашығы зиярат туризміне және Алтын Орда тарихына қызығатындарға арналған.
Табиғи туризм және экотуризм
Бұл – елдегі ең мықты бағыт. Қазақстанда ондан астам ұлттық парк пен қорық бар, танымал бағыттардың көбі солардың аумағынан өтеді. Түрлері туралы толығырақ Қазақстандағы экотуризм туралы мақаламызда оқыңыз.
Алтынемел
Алматыдан шамамен 250–300 км қашықтықта, Іле өзенінің аңғарында жатқан ұлттық парк. Басты нысандары – құрғақ, желді күні гуілдейтін Әнші құм және түрлі түсті Ақтау мен Қатутау таулары. Мұнда қарақұйрық пен құлан мекендейді. Аумағы үлкен, сондықтан Басшы ауылындағы қонақ үйде түнеп, аралауға екі күн бөлген дұрыс.
Көлсай және Қайыңды
Қайыңды көлі 1911 жылғы Кебин жер сілкінісінен кейін пайда болды: опырылған жартас шатқалды бөгеп, шыршалы орманды су басты. Шырша діңдері әлі күнге дейін көгілдір судан қылтиып тұр. Жанында шыршалы орман арасында тізбектеле орналасқан Көлсай көлдері бар. Екі орын да Көлсай ұлттық паркіне кіреді, оларды әдетте Шарынмен бірге бір сапарға біріктіреді. Қыста да мұнда әдемі.
Шарын шатқалы
Шарын шатқалы Алматыдан шамамен 200 км жерде орналасқан. Ең танымал бөлігі – Қамалдар аңғары: қызыл жартастар арасындағы ұзындығы 2 км-ге жуық соқпақ Шарын өзеніне апарады. Шатқал Үлкен Каньоннан жас әрі кішірек, бірақ оны онымен салыстыру бекер қалыптаспаған. Жазда мұнда өте ыстық, сондықтан ең қолайлы уақыт – көктем және күздің басы.
Ақсу-Жабағылы
Орталық Азиядағы ең көне қорық 1926 жылы құрылған, Түркістан облысында орналасқан. Көктемде мұнда жабайы Грейг қызғалдақтары гүлдейді, ал тауда арқар, тау ешкісі және қар барысы мекендейді, дегенмен барысты сирек адам ғана көреді. Мұнда тек келісілген бағыттармен, көбіне инспектормен бірге ғана баруға болады.
Балқаш және Қорғалжын
Балқаш – Еуразиядағы ең ірі көлдердің бірі: оның батыс бөлігі тұщы дерлік, шығыс бөлігі тұздылау. Мұнда балық аулау және су жағасында тыныш демалу үшін келеді. Танымал орындары – Торанғалық, Шұбартүбек, Приозерск.
Астанадан 130 км жердегі Қорғалжын қорығы Наурызым қорығымен бірге ЮНЕСКО-ның «Сарыарқа – Солтүстік Қазақстанның даласы мен көлдері» нысанын құрайды. Теңіз көлінде қызғылт қоқиқаздың әлемдегі ең солтүстік ұя салатын мекені бар. Көктем мен күзде мұнда жүздеген мың құс аялдайды – бұл бердвотчерлер үшін нағыз арман.
Маңғыстау
Елдің батысы – мүлде басқа әлем: бор жартастары, көне мұхиттың бұрынғы түбі, Қарақия ойпаты және Бозжыра шатқалы. Жол талғамайтын көлік пен тәжірибелі жүргізушісіз мұндағы орындардың көбіне жету мүмкін емес.
2026 жылы ұлттық парктерге кіру қанша тұрады
Тарифтер АЕК-ке байланған, ал ол 2026 жылы 4 325 теңге, сондықтан бағалар да соған сай өсті. Tengrinews-тің 2026 жылғы қаңтардағы дерегі бойынша:
| Парк | Жаяу келушілер (тәулігіне) | Жеңіл көлік |
|---|---|---|
| Шарын | 865 ₸ | 2 595 ₸ |
| Көлсай | 865 ₸ | 2 595 ₸ |
| Іле Алатауы | 648 ₸ | 1 297 ₸ |
| Алтынемел | — | күніне шамамен 3 893 ₸ |
| Бурабай | — | жұмыс күндері 1 298 ₸, демалыс күндері 1 730 ₸ |
Белсенді туризм және шытырман оқиғалар
Іле Алатауының таулары Алматының дәл іргесінен басталады, сондықтан мұнда белсенді демалысқа демалыс күндері де шығуға болады.
- Тау шаңғысы. Басты курорттар – Шымбұлақ, Талғар маңындағы Ақ Бұлақ, Алматы өңіріндегі Pioneer мен Oi-Qaragai, сондай-ақ Шығыс Қазақстанның курорттары. Маусым әдетте желтоқсаннан наурызға дейін созылады. 2025/2026 жылғы маусымда Алматы маңындағы курорттарда ең көп адам баратын күндері бір күндік ски-пасс шамамен 26–27,5 мың теңге тұрды, жұмыс күндері арзанырақ болды. Жаңа маусымның бағаларын курорттардың сайттарынан қараңыз.
- Треккинг. Жаңадан бастағандар үшін классикалық бағыттар – Үлкен Алматы көлі, Бутаковка мен Кимасаровка шатқалдары, Асы үстірті, Түрген сарқырамалары. Тәжірибелілер үшін – Үлкен Алматы көлінен Көлсайға апаратын Озерный асуы және Алтайдағы Мұзтауға баратын бағыттар.
- Альпинизм. Қазақстан, Қырғызстан және Қытай шекарасының түйіскен жеріндегі Хан Тәңірі шыңы (шамамен 7 мың м) – дайындығы бар биіктік альпинистерінің мақсаты. Алматыға жақынырақ – Талғар шыңы мен Тұйықсу үстіндегі шыңдар.
- Рафтинг. Құлдилау Шарын мен Шелек өзендерінде өтеді, ал Іле өзенінде сабырлы су серуендері ұйымдастырылады. Табалдырықтар қиын, сондықтан тек кәсіби гидтермен және құтқару кеудешесін киіп барыңыз.
- Велотуризм. Алматы маңындағы тау жолдары, Көлсайға баратын жолдағы Көкпек пен Кеген асуы танымал, ал дайындығы барлар үшін бұрынғы Жібек жолымен өтетін ұзақ дала бағыттары бар.
Жағажай демалысы
Қазақстанның әдеттегі мағынадағы теңізі жоқ, бірақ жазда қазақстандықтар су жағасына көптеп барады:
- Алакөл – суы жылы әрі минералды тұзды көл, курорттық кенттері – Ақши мен Көктұма.
- Қонаев қаласының (бұрынғы Қапшағай) маңындағы Қапшағай су қоймасы – Алматыға ең жақын жағажай нұсқасы.
- Ақтау маңындағы Каспий жағалауы, шығыстағы Бұқтырма су қоймасы, елдің орталығындағы Балқаш.
Сауықтыру туризмі
Минералды және термалды бұлақтар, емдік балшық пен қарағайлы ормандар денсаулығын түзеуге баратындар үшін Қазақстанды тартымды етті.
- Шипажайлар. Ең танымал курорттық аймақтар – Ақмола облысындағы Бурабай (Боровое) және минералды сумен емдейтін Түркістан облысындағы Сарыағаш.
- Термалды бұлақтар. Алматы облысының шығысындағы Шонжы, сондай-ақ Алматы маңындағы ыстық бұлақтар – демалыс күндеріне, әсіресе қыста таптырмайтын нұсқа.
- Алакөл. Көлдің суы минералдарға бай, ал жағалаудағы балшықты жергілікті емдеу орындарында пайдаланады. Емдік рәсімдерді, әсіресе созылмалы аурулар болса, дәрігермен ақылдасып алған жөн.
Бөлек бағыт – таулардағы және көл жағасындағы демалыс базаларындағы йога-турлар мен ретриттер. Оларды жеке ұйымдастырушылар өткізеді, сондықтан төлем жасамас бұрын пікірлерді оқып, бағаға не кіретінін нақтылап алған жөн.
Гастрономиялық туризм
Қазақ ас мәзірінің негізін көшпелілердің еті, қамыры және сүт тағамдары құрайды, ал өзбек, ұйғыр, корей және орыс асханаларымен көршілес болуы оны одан әрі әралуан етті.
- Нені татып көру керек: бешбармақ, қазы мен шұжық (жылқы етінен жасалған шұжық), бауырсақ, қуырдақ, қымыз бен шұбат (бие мен түйе сүті), ал көрші халықтардың тағамдарынан – манты, лағман, палау.
- Базарлар. Алматыдағы Көк базарда бір сағаттың ішінде құрт, бал, кептірілген жемістер мен қазының дәмін татуға болады. Таңертең таңдау көбірек.
- Шарап. Шарап жасау Алматы облысында және елдің оңтүстігінде дамып келеді: бірнеше шаруашылық қонақтарды дегустацияға және жүзімдіктерге экскурсияға қабылдайды.
- Шеберлік сабақтары. Этноауылдар мен туристік орталықтарда бешбармаққа қамыр жаюды және бауырсақ пісіруді үйренуге болады.
Фестивальдер мен іс-шаралар
- Наурыз – 21–23 наурызда тойланатын көктем мерекесі: алаңдардағы киіз үйлер, ұлттық ойындар, концерттер және наурыз көже.
- Алматы қаласының күні және Apple Fest қыркүйекте өтеді. Әйгілі апорт бастаған жергілікті бақтардың алма жәрмеңкесі, концерттер және саябақтардағы бағдарламалар ұйымдастырылады.
- Artbat Fest – Алматыдағы заманауи өнер фестивалі: қала кеңістігіндегі муралдар, инсталляциялар мен көрмелер. Ол жыл сайын өтпейді, сондықтан күндерін афишалардан қараған жөн.
- Джаз және музыка фестивальдері Алматы мен Астанада өтеді. Ал Қазақстан 2024 жылы қабылдаған Дүниежүзілік көшпенділер ойындары көкпар мен құсбегілікті көрудің жақсы мүмкіндігі болды.
Білген жөн
- Қашан бару керек. Оңтүстіктегі таулар мен көлдерге – маусымнан қыркүйекке дейін, шатқалдар мен шөлдерге – сәуір–мамыр және қыркүйек–қазан айларында, тау шаңғысына – желтоқсаннан наурызға дейін.
- Қашықтық. Ел өте үлкен: Алматы мен Ақтаудың арасы түзу сызықпен шамамен 2,5 мың км. Өңірлер арасында ұшақпен ұшқан ыңғайлы, ал өңір ішінде көлік жалдаған немесе турға жазылған дұрыс.
- Ұлттық парктер. Кіру ақылы, билеттерді бақылау-өткізу бекетінде және онлайн сатады. Тауда құжаттарыңыздың фотосуретін сақтап жүріңіз, ал күрделі бағыттарға шықсаңыз, құтқарушыларға ескертіңіз.
- Байланыс. Тауда және шөлде байланыс жиі болмайды, сондықтан офлайн-карталарды (2GIS, Maps.me) алдын ала жүктеп алып, су қорын алыңыз.
Қазақстанның артықшылығы – бір сапарда бірнеше демалыс түрін ұштастыруға болады: бір күн Алматының музейлерінде, екі күн шатқалдар мен көлдерде, кешке термалды бассейнде. Ең бастысы – қашықтық пен маусымды дұрыс есептеу.
