Баум тоғайы – Алматыдағы ең үлкен жасыл алқап әрі қала ішінде нағыз орманды аралап серуендеуге болатын санаулы жердің бірі: мұндағы емен, қарағаш пен шыршалардың жасы ғасырдан асады. 2026 жылғы мамырда тоғай ауқымды абаттандырудан кейін ашылды. Мұнда велосипед жолдары, жарық, алаңдар мен бейнебақылау пайда болды. Бұл жердің несімен қызық екенін, не өзгергенін және оған қалай жетуге болатынын айтамыз.
Қай жерде орналасқан
Тоғай Алматының солтүстігінде, Түрксіб ауданында, Сейфуллин және Сүйінбай даңғылдарының аралығында жатыр. Аумағы – 137,7 га. Алқап оңтүстіктен солтүстікке қарай шамамен 3,5 км-ге созылған, ені 400-ден 800 м-ге дейін жетеді. Шығысында темір жол, батысында Қарасу (Мойка) өзені өтеді, ал оңтүстігі мен солтүстігінде тұрғын үй кварталдары орналасқан. Негізгі кіреберістер Сейфуллин даңғылы жағында және оңтүстік бетте.
Тарихы: қазыналық көшеттіктен қалалық орманға дейін
XIX ғасырдың екінші жартысында Верный қаласы шаңды әрі ыстық болған, ағаш жетіспеген. Қазіргі тоғайдың орнында қазыналық көшеттік болды, қала тұрғындары көшетті сол жерден алатын. Оны толыққанды орманға айналдыруды 1870 жылдары Жетісуға келген орманшы Эдуард Оттонович Баум қолға алды. Оның басшылығымен аумаққа арық тартылып, жер кварталдарға бөлінді, әр кварталға өз ағаш түрлері егілді. Жергілікті климатқа төзе алатын ағаштарға, соның ішінде жабайы өсетін қарағаштарға басымдық берілді. Баум өңірдегі басқа тоғайлардың да негізін қаласқан, бірақ халық оның есімін дәл осы тоғайға оның көзі тірісінде-ақ берген.
Уақыт өте келе шаруашылық көшеттігі қала тұрғындарының демалыс орнына айналды. Бүгінде тоғай жергілікті маңызы бар мемлекеттік табиғат ескерткіші мәртебесіне ие (2018 жылдан бері, оған дейін республикалық маңызы бар еді) және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар қатарына жатады. Сондықтан мұнда басталған кез келген құрылыс пен ағаш кесу тұрғындардың назарынан тыс қалмайды.
2025–2026 жылдардағы абаттандырудан кейін не өзгерді
Жұмыстар 2025 жылғы шілдеде басталды, оны BAZIS-A құрылыс компаниясы қаржыландырды (шамамен 4,7 млрд теңге). Жоба дау-дамайсыз өтпеді. 2025 жылдың күзінде тұрғындар мен белсенділер орманға жиектас пен асфальт төсеуге қарсы шығып, техника зақымдаған ағаштарды тіркеді. Қазанның соңында тоғайда түнде заңсыз ағаш кесілгені анықталды: бұл жөнінде табиғат қорғау полициясына арыз түсті, ал мердігерлерге қабық пен тамырды зақымдағаны үшін айыппұл салынды. Әкімдік пен инвестор жобада ағаш кесу көзделмегенін айтып сендірді.
Тоғай 2026 жылғы мамырда, бастапқы мерзімнен (2026 жылғы қыркүйек) ерте ашылды. Әкімдік деректеріне қарағанда, жұмыс нәтижесінде:
- 23 км-ден астам серуен жолы, экосоқпақ пен велосипед жолы жаңартылды; асфальт тек велосипед жолына (шамамен 7,5 км) төселді, қалған соқпақтарға нығыздалған қиыршық тас салынды;
- 1600-ге жуық шам мен жарықтандырғыш, сондай-ақ полицияның жылжымалы бекеттеріне қосылған 109 бейнебақылау камерасы орнатылды;
- 7 балалар алаңы, 6 воркаут аймағы, памп-трек, үстел теннисі мен йогаға арналған орындар және ит серуендететін алаң пайда болды;
- 200-ге жуық орындық, 26 әткеншек, 66 шатыр мен пергола қойылып, пикник аймақтары жабдықталды;
- мыңнан астам жаңа ағаш – шырша, қайың, тал, терек пен тұт отырғызылды.
Тоғайдың бір бөлігі инфрақұрылымы ең аз экологиялық аймақ ретінде қалдырылды. Онда бұрынғыдай жабайы дерлік орман соқпақтарымен серуендеуге болады.
Тоғайдың табиғаты
Мұнда ағаштың ондаған түрі өседі. Қылқан жапырақтылардан шырша, кәдімгі қарағай, сібір балқарағайы мен арша, жалпақ жапырақтылардан сағақты емен, қарағаш, шегіршін, қайың, көктерек, шаған жапырақты үйеңкі, терек пен шаған кездеседі. Жабайы алма мен алмұрт, долана, шетен де бар, ал бұталардан итмұрын, үшқат пен орман жаңғағы өседі. Кейбір емендер мен қарағаштар Баум заманынан бері тұр. Көктемде тоғай бәйшешектерімен әйгілі – қала тұрғындарының асфальтқа қарсы шығуының бір себебі де осы еді.
Жануарлардан көбіне тиін, кірпі мен жарғанат, құстардан шымшық, қара сайрауық, түркептер мен қырғауыл кездеседі. Әуесқой орнитологтар үшін тоғай – қаладағы құс бақылауға ең қолайлы жерлердің бірі.
Немен айналысуға болады
- Серуендеу және жүгіру. Ұзын әрі көлеңкелі аллеялар жаздың аптап ыстығында таптырмас пана; тоғайды айналып 5–10 км жүру оп-оңай.
- Велосипед пен самокат тебу – жаңа асфальт төселген велосипед жолымен; қиыршық тасты соқпақтарда баяу жүріп, жаяу жүргіншілерге жол берген дұрыс.
- Спортпен шұғылдану – воркаут алаңдары мен памп-тректе; тоғайда дәстүрлі түрде жүгіру жарыстары мен бағдарлау сайыстары өтеді.
- Пикник жасау – тек арнайы жабдықталған аймақтарда; орманда от жағуға және мангал қоюға болмайды.
- Қыста – қар түссе, шаңғы мен шана тебуге болады.
Аңыздар мен шынайы оқиғалар
Тоғайдың аты ұзақ уақыт бойы жақсы шықпай келді. 1990 және 2000 жылдары оны қауіпті жер санайтын: мұнда «есеп айырысуға» келетін, ал 2008 жылы әйелдерге жасалған бірнеше шабуыл қалада үлкен шу тудырды. Содан бері жағдай едәуір өзгерді, ал 2026 жылы жарық пен камералар орнатылғаннан кейін тоғай кешке қарай да әлдеқайда тыныш болды.
Ең танымал шынайы оқиға епископ Пименге (Белоликов) қатысты. 1918 жылы оны қызыл әскерлер атып тастаған, аңыз бойынша, дәл осы тоғайда. 1990 жылдары оның қаза тапқан жері деп болжанатын орынға ескерткіш белгі қойылды, ал 2000 жылы Пимен әулиелер қатарына қосылды; бұл жерді православ дініндегілер қастерлейді. Осы оқиғамен орманға жасырылған шіркеу қазынасы туралы қалалық аңыз да байланысты. Оның дәлелі жоқ, дегенмен 2008 жылы БАҚ тоғайдан алтын жалатылған икона табылғанын жазған.
Қалай жетуге болады
- Қоғамдық көлік – тоғайға Сейфуллин және Сүйінбай даңғылдарымен автобустар жүреді. Алматыда бағыт нөмірлері жиі өзгеретіндіктен, «Роща Баума» аялдамасына дейінгі бағытты 2ГИС немесе «Онай» қосымшасынан құрған ыңғайлы.
- Көлікпен – орталықтан Сейфуллин даңғылымен солтүстікке қарай, кептеліс болмаса, 15–25 минут. Кіреберістердің жанында көлік қоятын орын аз, демалыс күндері таңертең келген жөн.
- Велосипедпен – тоғайды қаланың солтүстігін аралайтын ұзақ велобағытқа қосуға ыңғайлы.
Білген жөн
- Кіру еркін әрі тегін.
- Маса: өзен мен көлеңкенің кесірінен жазда маса көп болады – репеллент ала жүріңіз.
- Кене: көктемде және жаздың басында шөп арасымен серуендеген соң өзіңізді және балаларды қарап шығыңыз.
- Ережелер: тоғай – табиғат ескерткіші, сондықтан мұнда гүл жұлуға, бұтақ сындыруға, от жағуға және қоқыс тастауға болмайды.
- Тағы қайда баруға болады: аттракциондарды ұнатсаңыз, Family Park саябағына барыңыз немесе Көктөбеге аспалы жолмен көтеріліңіз. Отбасылық демалысқа арналған идеялар Алматыда балалармен қайда баруға болатыны туралы нұсқаулықта жинақталған.
