Ақтау – Қазақстанның теңіз жағасындағы жалғыз ірі қаласы, ал оның басты серуен орны – Жартасты соқпақ (Скальная тропа). Бұл – Каспийдің дәл жағасымен, бор мен әктас жартастардың етегімен салынған жаяу жүргіншілер жолы. Мұнда күн батарда серуендеп, теңіз жағасында суретке түсіп, тұрғын үйдің төбесіне орнатылған әйгілі маякты тамашалайды. Соқпақта не көруге болатынын, оған қалай жетуге болатынын және 2026 жылы серуенге шықпас бұрын нені білу маңызды екенін айтамыз: соңғы жылдары нысан едәуір өзгерді, әрі бұл өзгерістің бәрі жақсы жаққа емес.
Қайда орналасқан
Соқпақ қаланың ескі бөлігіндегі жағалаумен – 4 және 1-шағын аудандардың бойымен өтіп, маяк тұрған мүйісті айналып шығады. Оның жоғарғы жағында тұрғын үйлер мен қонақүйлер, төменгі жағында теңіз жатыр. Жартастардың өзі – ежелгі теңіз шөгінділері: миллиондаған жыл бұрын Тетис мұхитының түбінде пайда болған ұлутасты әктас пен бор. Дәл осындай тасты бүкіл өңірден көресіз.
Соқпақ қалай пайда болды
Серуен аймағын 2018 жылдың тамызында Ақтауда өткен Бесінші Каспий саммитіне арнап салды – сол жолы Каспий маңы мемлекеттерінің басшылары Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қойды. Абаттандырылған бағыттың ұзындығы шамамен 1,5 км. Оның бойына жолдар мен баспалдақтар, орындықтары бар көру алаңдары, ағаш айлақтар салынып, жартастарға сәулетті жарық орнатылды, арт-нысандар қойылды.
Бағыт бойында не көруге болады
Жартастар мен теңіз
Мұндағы басты көрініс – жағалау сызығының өзі: ақшыл жарқабақтар, ежелгі бақалшақтардың іздері сақталған қат-қабат тас және Каспийдің көгілдір суы. Мұның бәрі көру алаңдарынан және әдетте балықшылар тұратын ағаш айлақтардан жақсы көрінеді.
Су перісі мен үңгір
Ең көп суретке түсетін жерлердің бірі – шағын үңгірдің жанындағы қоладан құйылған су перісінің мүсіні. Соқпақ абаттандырылғаннан кейін үңгірдің өзін келушілерге ашқан, бірақ кейін жауып тастады: оның үстінде көпқабатты үй салынып жатыр, тау жыныстарының опырылу қаупі бар. Lada.kz-тің 2025 жылдың соңындағы деректері бойынша, ішке кіруге әлі де шектеу бар, ал билік оны қашан ашатынын нақты айтпаған.
Тұрғын үйдің төбесіндегі маяк
Ақтаудың символы – көпқабатты тұрғын үйдің төбесіне орнатылған маяк. Мұндай маяк әлемде санаулы ғана. Оны төменнен, соқпақтан, әсіресе ымырт үйірілгенде тамашалаған жақсы. Жергілікті БАҚ-тың хабарлауынша, маякты мерекелерде және ерекше күндерде жағады.
Жартастағы суреттер мен арт-нысандар
Бағыт бойындағы жартастарда стильдендірілген суреттер бар, солардың ішінде өңірдің Қызыл кітапқа енген тұрғыны – Үстірт муфлоны да бейнеленген. Бұлар ежелгі петроглифтер емес, қазіргі арт-нысандар. Маңғыстаудағы нағыз жартас суреттері қаладан алыста орналасқан.
Жоғарғы көру алаңы
Бағыттың соңында жартастардың арасындағы баспалдақ жоғары алып шығады. Ол жерден жағалау, порт және айлақта тұрған кемелер көрінеді – серуенді қорытындылауға тамаша орын.
2026 жылға қарай не өзгерді
Жартасты соқпақ бұрынғыша танымал, бірақ серуенге шықпас бұрын бірнеше жайтты білген жөн.
- Теңіз шегінді. Каспий тартылып жатқандықтан, 2018 жылы жартастардың етегіне дейін дерлік жететін су бірнеше метрге кейін шегініп, түбі ашылып қалды. Соқпақтың кей тұстарында құмды жағажай пайда болды, ал айлақтардың бір бөлігі енді таяз судың үстінде тұр.
- Жөндеу жұмыстары мен жабық учаскелер. Lada.kz-тің деректері бойынша, 2026 жылдың жазында соқпақтың Caspian Riviera қонақүйі маңындағы учаскесі жөндеуге жабылған, шілденің соңында әкімдік оны қашан ашатынын айтпаған. Бағыттың қалған бөлігі ашық болған.
- Нысанның жай-күйі. 2026 жылы тұрғындар айлақтағы сынған жақтаулар мен тақтайларға, сәулетті жарықтың істемейтініне және вандализмге шағымданған. Әкімдік мердігерлер бүлінген бөліктерді қалпына келтіруге тиіс екенін хабарлаған.
- Тас құлау. Жартастар жұмсақ жыныстардан түзілген, мұнда опырылу бірнеше рет болған – 2019, 2020 және 2022 жылдары. Одан кейін учаскелер жабылып, бекітілген.
Серуенге шықпас бұрын жабық учаскелер туралы өзекті ақпаратты Ақтау қаласы әкімдігінің ресми парақшаларынан және жергілікті БАҚ-тан қарап алған дұрыс.
Қалай жетуге болады
- Жаяу. Қаланың ескі бөлігінде (1–5-шағын аудандар) тұрсаңыз, соқпаққа жағалаумен жаяу жетуге болады.
- Автобуспен. Облыстық филармония мен 4-шағын аудан маңындағы аялдамаларды бағдар етіңіз, олардан соқпаққа түсетін жолдар бар. Маршрут нөмірлері мен кестені 2GIS-тен тексеру ыңғайлы.
- Таксимен. Ең оңай нұсқа: 4-шағын аудандағы Жартасты соқпаққа түсетін жерге немесе маякқа дейін апаруды сұраңыз.
- Көлікпен. 4-шағын ауданға қарай жүріңіз. Түсетін жерлердің жанында тұрақ орындары аз, кешкі уақытта және демалыс күндері жетпей қалуы мүмкін.
Соқпаққа кіру тегін.
Қашан барған дұрыс
- Таңертең – адам аз, жарық жұмсақ, жартастарды суретке түсіруге жақсы.
- Жаздағы күндіз – ыстық: шілде–тамызда Ақтауда ауа температурасы жиі +35 °C-тан асады, ал жартас түбінде көлеңке аз. Күндіз барсаңыз, су мен бас киім ала жүріңіз.
- Күн батар кез – ең әдемі уақыт: күн дәл теңізге батады. Сондықтан мұнда кешке адам ең көп болады.
- Маусым. Ең қолайлы айлар – мамыр, маусым және қыркүйек. Қыста Ақтауда жел соғып, ауа ылғалды болады, бірақ теңіз жағасында серуендеуге сонда да болады.
Ақтауда және оның маңында тағы не көруге болады
- Жағалау және Маңғышлақта айдауда болған Тарас Шевченкоға қойылған ескерткіш.
- Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану музейі – өңірдің тарихымен танысу үшін.
- Қаладан тыс бір күндік сапарлар: Қарақия ойысы, Бозжыра шатқалы, Бекет ата мен Шақпақ ата жерасты мешіттері, Торыш шарлар аңғары. Бұл бағыттардың көбіне жол талғамайтын көлік керек.
Білген жөн
- Қанша уақыт керек? Бүкіл бағытты асықпай жүріп өтуге шамамен бір сағат, суретке түсіп аялдасаңыз екі сағатқа дейін кетеді.
- Балалармен және арбамен баруға бола ма? Бағыттың көп бөлігі тегіс, бірақ баспалдақтар мен қоршауы бүлінген жерлер бар. Балаларды қолынан ұстап жүріңіз.
- Қауіпсіздік. Қоршаудан әрі өтпеңіз және жартастарға тым жақын бармаңыз: тас құлауы мүмкін. Қараңғыда айлақтарда абай болыңыз.
- Шомылу. Шомылғыңыз келсе, ресми қалалық жағажайларды таңдаңыз. Жартастардың түбіндегі су түбі тасты.
