Жасыл ипотека — Қазақстанның жылжымайтын мүлік нарығындағы салыстырмалы түрде жаңа әрі өзекті өнім, оған қызығушылық барған сайын артып келеді. Әлем тұрақты дамуға ұмтылып, экологияға көбірек көңіл бөліп отырған шақта бұл бағдарлама экологиялық және энергия тиімді өмір салтының символына айналып келеді.
Бұл мақалада жасыл ипотеканың не екенін, қандай артықшылық беретінін және Қазақстанда оны қалай алуға болатынын егжей-тегжейлі қарастырамыз. Энергия тиімді баспананың қалай жасалатынын түсініп, осы несие бағдарламасын таңдаған адамдардың тәжірибесімен танысайық.
Жасыл ипотека дегеніміз не
Жасыл ипотека — энергия тиімді әрі экологиялық таза баспана сатып алуға арналған ипотекалық несиенің ерекше түрі. Әлемде климат өзгеріп жатқан кезеңде қоршаған ортаға әсерін азайтып, жайлы жағдайда тұрғысы келетіндер арасында бұл бағдарлама барған сайын танымал болып келеді.
Жасыл ипотеканың негізінде жоғары экологиялық стандарттарға сай келетін жылжымайтын мүлікті салуды және сатып алуды қолдау идеясы жатыр. Бұл жай ғана маркетингтік амал емес: қазақстандықтар осылайша табиғатты қорғауға үлес қосып, өз өмірінің сапасын жақсарта алады. Жасыл үйлер экологиялық таза материалдардан салынады, оларда энергия мен суды үнемдейтін жүйелер орнатылады, тұруға салауатты әрі жайлы орта қалыптасады.
Қазір Қазақстанда жасыл ипотеканы тек ипотекалық несиелеу саласының көшбасшыларының бірі — «Отбасы банк» қана ұсынады. Бағдарлама 2023 жылы іске қосылған, ол энергия тиімді тұрғын үй салуды және сатып алуды қолдауға бағытталған.
«Отбасы банк» бұл салада алғашқылардың бірі болып, жоғары экологиялық стандарттарға сай салынған жаңа үйлерден баспана алатын клиенттеріне жеңілдетілген шарт ұсынды. Астана мен басқа өңірлердің тұрғындары бұл мүмкіндікті пайдаланып, жаңа тұрғын үй кешендерінен пәтер сатып алып үлгерді.
2026 жылы банк бағдарламаның жаңа кезеңіне дайындалып жатыр: «Жасыл ипотека» мен әйелдерге арналған «Ұмай» ипотекасын қаржыландыру үшін Отбасы банк Азия даму банкінің қарызын тартады (екі бағдарламаға шамамен 90 млрд теңге). Өтінім қабылдау қаражат түскен сайын жеке толқындармен ашылады, сондықтан өтінім бермес бұрын бағдарламаның қазіргі мәртебесін ресми hcsbk.kz сайтынан немесе банктің call-орталығынан (300) нақтылап алған жөн.
Жасыл ипотеканың артықшылықтары
Жасыл ипотеканың артықшылығы көп, сондықтан жайлы әрі экологиялық қауіпсіз ортада тұрғысы келетіндер үшін ол тартымды таңдау. Негізгілері мыналар:
- Коммуналдық қызметтерді үнемдеу. Жасыл ипотеканың ең басты артықшылықтарының бірі — коммуналдық шығынның едәуір азаюы. Жасыл стандарттар бойынша салынған үйлерде энергия мен суды үнемдейтін заманауи жүйелер орнатылған. Мысалы, күн панельдері, жылу сорғылары және жаңбыр суын жинайтын жүйелер электр қуаты мен сумен жабдықтауға кететін шығынды айтарлықтай қысқартады.
- Тұруға салауатты орта. Жасыл үйлерде тек экологиялық таза әрі қауіпсіз материалдар қолданылады. Бұл бөлме ішіндегі ауаның сапасын жақсартып, аллергия мен басқа да аурулардың қаупін азайтады. Осылайша тұруға салауатты әрі жайлы орта қалыптасады, бұл әсіресе балалы отбасылар үшін маңызды.
- Экологияны қолдау. Жасыл ипотекамен баспана сатып алу арқылы сіз қоршаған ортаны қорғауға үлес қосасыз. Энергия тиімді ғимараттар атмосфераға шығарылатын көмірқышқыл газы мен басқа да зиянды заттардың көлемін азайтуға көмектеседі, бұл ғаламдық климатқа оң әсер етеді. Яғни жасыл ипотека табиғатқа түсетін теріс әсерді азайтуға септігін тигізеді.
- Тиімді несие шарттары. «Отбасы банк» жасыл ипотека алатын қарыз алушыларға тартымды шарт ұсынады. Қарыз сомасының бір бөлігі жинақталған соң мөлшерлеме айтарлықтай төмендейді, ал бастапқы жарнаға қойылатын талаптар бұл ипотеканы көпшілікке қолжетімді етеді. Соның арқасында көптеген отбасы қаржылық ауыртпалықты шектен тыс арттырмай-ақ заманауи, экологиялық таза баспана сатып ала алады.
«Отбасы банкте» жасыл ипотека алу шарттары
«Отбасы банкте» жасыл ипотека алу бірнеше маңызды кезең мен шартты қамтиды:
- Қарыз алушыларға қойылатын талаптар. Банк қарыз алушының төлем қабілетін соңғы алты айдағы ресми табысы бойынша бағалайды. Отбасының жиынтық таза табысы айына 1,25 млн теңгеден аспауы тиіс. Баспана сатып алынатын өңірде тіркелу міндетті емес, ал меншігінде басқа тұрғын үйдің болуы бағдарламаға қатысуға өздігінен кедергі келтірмейді.
- Бастапқы жарна. Жасыл ипотеканы рәсімдеу үшін қарыз алушы баспана құнының 20%-дан 50%-ға дейінгі мөлшерінде бастапқы жарна енгізуі керек, тұрғын үй төлемдерін алушылар үшін — 15%-дан бастап. Бұл ипотеканы қолжетімдірек етеді: сатып алуға қажетті бүкіл соманы жинаудың қажеті жоқ.
- Пайыздық мөлшерлемелер. Қарыз бойынша базалық мөлшерлеме — жылдық 12,5% (ЖТСМ — 13,3%-дан бастап). I, II және III топтағы мүгедектігі бар адамдар үшін мөлшерлеме — жылдық 7%. Сертификаты «алтын» деңгейден төмен емес нысаннан баспана сатып алғанда жергілікті атқарушы органдардың кезегінде тұрғандар 7%, ал тұрғын үй төлемдерін алушылар жылдық 11% мөлшерлемемен алады.
- Қарыздың ең жоғары сомасы және мерзімі. «Отбасы банк» бағдарлама бойынша 6 айдан 25 жылға дейінгі мерзімге 50 миллион теңгеге дейін қарыз береді. Нақты соманы банк қарыз алушының табысын ескеріп, жеке айқындайды. Бұл барлық экологиялық стандартқа сай келетін кең әрі жайлы баспана сатып алуға мүмкіндік береді.
- Жинақтау бағдарламасы. Алдымен қарыз алушы ай сайын екі бөліктен тұратын төлем жасайды: бірі қарызды өтеуге, екіншісі депозитті толықтыруға жұмсалады. Шотта қарыз сомасының 50%-ы жиналғанда клиент тұрғын үй қарызына көшеді, мөлшерлеме жылдық 3,5–5%-ға дейін төмендейді. Жинақ шотында жиналған қаражат негізгі борышты өтеуге жұмсалады, бұл қарыз алушының қаржылық жүктемесін жеңілдетеді.
Қорыта айтқанда, «Отбасы банктің» жасыл ипотекасы экологиялық таза баспананы тиімді шартпен сатып алуға бірегей мүмкіндік береді, өмір сапасын жақсартып, тұрақты дамуды қолдауға үлес қосады.
Құрылыс салушыларға қойылатын талаптар
Жасыл ипотека құрылыс салушыларға қатаң талап қояды: олар жоғары экологиялық стандарттарды сақтауға міндетті. Тұрғын үй кешенінің «жасыл» құрылыс сертификаты болуы тиіс: қазақстандық ӨМІР («күміс», «алтын» немесе «платина» деңгейі), ГОСТ Р, BREEAM немесе LEED. Талапқа сай нысандардың тізімі Отбасы банктің сайтында жарияланады. Құрылыс кезінде мыналар ескеріледі:
- Энергия тиімді материалдар. Құрылыс салушылар энергияны үнемдеуге көмектесетін материалдарды пайдалануы керек. Мысалы, суық мезгілде жылуды, жазда салқынды сақтайтын жылу оқшаулағыш материалдар. Олар жылытуға және ауаны баптауға жұмсалатын энергияны азайтады.
- Экологиялық таза материалдар. Құрылыста жаңартылатын көздерден алынған ағаш немесе қайта өңделген шикізат сияқты экологиялық қауіпсіз материалдар қолданылуы тиіс. Бұл қоршаған ортаға тигізетін теріс әсерді барынша азайтып, бөлме ішіндегі ауаның сапасын жақсартады.
- Қауіпсіз әрлеу материалдары. Құрамында зиянды заттары жоқ бояулар мен жабындарды пайдалану тұрғындардың денсаулығына қауіп төндірмейді, бұл әсіресе балалы отбасылар мен егде жастағы адамдар үшін маңызды.
- Ресурс үнемдейтін инженерлік жүйелер. Құрылыс салушылар су, электр қуаты мен жылуды үнемдеуге көмектесетін жүйелер орнатуы керек. Мысалы, күн панельдері, суаруға арналған жаңбыр суын жинау жүйелері және басқа да технологиялар.
Нақты мысалдар мен пікірлер
«Отбасы банктен» жасыл ипотека алған алғашқы қарыз алушылардың бірі — Астанадан екі бөлмелі пәтер сатып алған Әйгерім Сүлейменова. Әйгерім бастапқы жарнаға қалай қаражат жинағанын және экологиялық таза баспана сатып алуға қалай бел буғанын айтып, өз тәжірибесімен бөлісті. Оның айтуынша, несие шарттары өте тиімді болып шыққан, ал ипотека рәсімдеу үдерісі ешбір кедергісіз, оңай өткен.
Сонымен қатар Қазақстанның түрлі өңірлерінде барлық қажетті стандартқа сай келетін жасыл тұрғын үй кешендері бой көтерді: бағдарламаға жыл сайын шамамен 8–10 жаңа ТК қосылады. Бағдарлама іске қосылғаннан бері банк жалпы сомасы 46 млрд теңгеден асатын 1800-ден астам қарыз берген.
Қазақстандағы жасыл ипотека — жайлы әрі экологиялық таза баспана сатып алу мүмкіндігі ғана емес, планетамыздың болашағына салынған үлес те. Энергия тиімді құрылыс бастамаларын қолдай отырып, сіз қоршаған ортаға тигізілетін теріс әсерді азайтуға және өзіңіз бен жақындарыңыздың өмір сапасын жақсартуға үлес қосасыз.
«Отбасы банк» жасыл ипотеканы тартымды шартпен ұсынып, бұл өнімді көпшілікке қолжетімді етіп отыр. Коммуналдық төлемді үнемдеу, тұруға салауатты орта және экологияны қолдау — осының бәрінің арқасында жасыл ипотека өз болашағы мен планетамыздың болашағына алаңдайтындар үшін тамаша таңдауға айналады.
Жасыл ипотеканы таңдау арқылы сіз тұрақты дамуға және өмір сапасын жақсартуға қарай қадам басасыз. Бұл тек өзіңізге ғана емес, қоршаған ортаға да пайдасы тиетін тиімді әрі жауапты шешім.
